داریوش شهبازی
27/5/1405
با درود و ادب
نتیجه بررسی پیشینه گل صدتومانی به عرض عزیزان می رسد:
۱. در لغتنامه دهخدا، مدخل «صدتومانی» چنین آمده است:
(گُلِ…) گلی است که آن را فاوانیا گویند. || گل معین التجاری
و در مدخل «معینالتجاری» نیز آمده:
منسوب به معینالتجار… || گل صدتومانی. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا)
دهخدا یک شاهد مهم در اختیار ما میگذارد: «صدتومانی» و «معینالتجاری» به عنوان نام گل در یادداشتهای دهخدا ثبت شدهاند.
اگر «گل معینالتجاری» همان گل صدتومانی باشد، باید احتمال دهیم که نام «صدتومانی» در ایران پیش از آنچه روایت پطرویا میگوید وجود داشته است. این موضوع ارزش تحقیق جدی دارد.
این نکته برای پژوهش ما خیلی مهم است؛ زیرا نشان میدهد نام «صدتومانی» در سنت واژگانی و گیاهشناسی فارسی وجود داشته و ظاهراً نام دیگری هم برای آن، یعنی «گل معینالتجاری»، به کار میرفته است، اما خود دهخدا هیچ داستانی درباره مظفرالدینشاه یا پطرویا و پاداش صدتومانی نقل نمیکند.
۲. یک مشکل جدی وجود دارد:
در گیاهشناسی امروز، «معینالتجاری» نام جنس Clerodendrum است، نه Paeonia (گل صدتومانی). منابع گیاهشناسی فارسی نیز «معینالتجاری» را برای گونههایی از Clerodendrum به کار میبرند. بنابراین احتمال دارد نام «معینالتجاری» در دورهای برای گل دیگری به کار میرفته و بعدها این نام به گیاه Clerodendrum منتقل یا تثبیت شده باشد.
۳. موضوع روایت مظفرالدینشاه بسیار مهم است:
«آوردن پیاز پئونی توسط ژرژ پطرویا و پرداخت ۱۰۰ تومان و نام گل صدتومانی…»
این روایت در چند سایت جدید تکرار شده، اما هیچیک از این منابع، سند قاجاری یا منبع اولیهای برای پرداخت صد تومان ارائه نمیکنند.
۴. آیا این گل در باغهای تهرانِ دوره مظفرالدینشاه کاشته میشده است، باید منابع دوره قاجار، سفرنامهها، روزنامهها، کتابهای باغبانی و اسناد مربوط به باغهای تهران را بررسی کرد و ببینیم قدیمیترین سند قابل استناد درباره گل صدتومانی در تهران چه تاریخی است.
۵. اعتمادالسلطنه، فهرستی از گیاهان و گل های خارجی را ذکر می کند که در این زمان در باغ های تهران کاشته می شد او اشاره می کند در برخی باغ های تهران آن زمان، حتی محصول آناناس وجود داشته و نیز به تقلید از فرنگ، در فضای گرمخانه، خیار در تمام فصول، چیالک ـ توت فرنگی ـ و نیز انواع گل ها مخصوصا به عمل می آمده مانند گل شمعدانی (اعتمادالسلطنه، 1374 : 136) گل صدتومانی در فهرست او نیست.
6. برای ارزیابی بهتر واحد پول در دوره مظفرالدین شاه چند نرخ اعلام می گردد:
«مواجب سالانه رییس گمرک کاشان (دویست تومان) بود. دکتر پولاک دستمزد سالانه یک نوکر را ده تومان درسال ذکر کرده است. میانگین بهای هر شش کیلو گوشت گوسفند در تابستان دو ریال است و در زمستان 8/2 ریال…هر شش کیلو پشم بین هشتاد دینار و 4/1 ریال قیمت دارد.»(قیمت¬ها در قرون و اعصار، داریوش شهبازی، 1405، ص131)
7. بنابراین «تهراننامه» فعلاً چنین اعلام می¬کند:
گل صدتومانی (فاوانیا) در ایران نامی شناختهشده داشته است؛ اما انتساب پیدایش این نام به پاداش صدتومانی مظفرالدینشاه به ژرژ پطرویا، تا این مرحله فاقد سند اولیه قابل استناد است و باید به عنوان روایتی متأخر یا شفاهی تلقی شود. مبلغ صدتومان پاداش بسیار زیاد و دور از منطق بنظر می رسد.
نظر بنده فعلا با توجه به اسناد و منابع موجود اینست:
کاربرد اعداد مشهور هفت، چهل، صد و هزار در ادبیات عامیانه نشانه تاکید و ارزش گذاری است، نه ارزش ریاضی عدد. مثلا پدر و مادر در محاوره با فرزند می گویند: «هزار مرتبه گفتم نکن این کار را…» اینجا هزار تنها تاکید بر اهمیت فعل است نه ارزش ریاضی عدد. بنابراین بدان روزگار، شاید عوام برای تاکید بر ارزش و اهمیت زیبایی این گل واژه «صدتومانی» را به کار برده اند و بدین ترتیب در تداول عامه شهرت یافته است.
تمامی مطالب سایت تحت حمایت قانون «حقوق مولفين» میباشد.
هرگونه سوءاستفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات، بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است.
همچنین استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد
تمامی حقوق برای وبسایت تهران نامه محفوظ است. | طراحی و توسعه توسط رایانیتا