نخستین لوله های زیرزمینی تهران

نخستین لوله های زیرزمینی تهران
یکی از پدیده‌های اروپایی و سوغات سفر دوم ناصرالدین شاه به فرنگ راه اندازی چراغ گاز در تهران بود که توسط کارشناسی به نام فابیوس بواتال راه‌اندازی شد. در ۱۲۹۶ق./۱۸۷۹م. امین‌الملک که شوق داشت پدیده‌های نوین اروپا در پایتخت ایران رایج شود، یک موتور تولید گاز از فرنگستان وارد کرد. این کارخانه تنها روشنایی میدان توپخانه و شماری از خیابان‌های اطراف ارگ، مانند ناصریه و علاءالدوله را تأمین می‌کرد و طرز کارش چنین بود که گاز حاصل از حرارت دادن زغال سنگ در دیگ‌های مخصوص به وسیله لوله‌های زیرزمینی به فانوس‌های مخصوصی که برپایه چراغ‌های چدنیِ ساخت کارخانه چدن‌ریزی دارالخلافه در مجمع الصنایع ارگ، نصب شده بود، هدایت می‌گردید. با تاریک شدن هوا شماری چراغ‌چی با میله‌های مشعل فانوس‌ها را یک به یک روشن می‌کردند که تا پاسی از شب روشنایی می‌داد این کارخانه چندان دوام نیافت، زیرا تهیه زغال سنگ و گاز لازم در ایران آسان نبود. ایجاد راه‌آهن از تهران به شهر ری (۱۳۰۶ق./۱۸۸۹م.) و احداث شبکه خطوط واگن اسبی (۱۳۰۷ق./۱۸۹۰م.) از آخرین اقدام‌هایی است که در دوره ناصری چهره تهران را دگرگون کرد.(جواهرکلام، ج۱، ص۱۳۲)