انقراض سلسله قاجاریان

انقراض سلسله قاجاریان
افسر، محمدهاشم میرزا (۱۳۱۹ -۱۲۵۸ش.) ملقب به شیخ‌الرئیس و متخلص به افسر، پسر نورالله میرزای جناب و نوۀ فتحعلی شاه قاجار، ادیب، شاعر، روحانی و از رجال سیاسی سرشناس عهد قاجار و پهلوی.(پارسا، «سوگواری … »، ۶۷، مقدمه … ، ۵- ۸؛ رشید یاسمی، ۱۶؛ مرسلوند،ج ۱ ، ۲۳۸)او از پیشگامان مبارزه با استبداد قاجار بود و به همین سبب در ۱۲۸۱ ش. / ۱۹۰۲ م. از سبزوار به مشهد تبعید شد و پس از ۴ ماه از این شهر رخت به نیشابور كشید. افسر چندی در زمرۀ آزادیخواهان فرقۀ دمكرات بود (قزوینی، ۳۷؛ پارسا، «سوگواری»، ۶۷- ۶۸).پارسا، عبدالرحمان، «سوگواری ادبی»، ارمغان، ۱۳۱۹ ش، س ۲۱، شم‍ ۲-۳؛مرسلوند، زندگی‌نامۀ رجال و مشاهیر ایران، ۱۳۶۹ ش.) شاهزاده افسر در مجلس پنجم با پیشنهاد انقراض سلطنت قاجاریه موافق و یكی از امضاكنندگان مادۀ واحده‌ای بود كه با تصویب آن سلطنت قاجاریه برافتاد (مكی،ج ۳ ، ۴۶۲، ۴۶۵، ۴۶۷). از پی انقراض حكومت قاجار و تصمیم بر تشكیل مجلس مؤسسان (۱۵ آذر ۱۳۰۴) افسر از طرف مردم سبزوار به نمایندگی این مجلس برگزیده شد (همو،ج ۳ ، ۴۸۸؛ مرسلوند، همانجا).