ریش سفید خلوت

ریش سفید خلوت
از مناصب بیوتات سلطنتی قاجاریان بود. در این عصر، تشكيلات مزبور، بنا به الگوى صفویه، احيا شد و توسعه يافت؛ اگرچه در دوره افشار و زند از اهميت و شمار اجزاي بيوتات كاسته شده بود (آل داود،1383،ج13،ذيل بيوتات). عوامل اصلى بيوتات، عمله «خلوت» شاه بودند و «ريش سفيد خلوت»-ناظر بيوتات و وزير حضور بعدى- بر آنها رياست داشت. وى، بعدها به «وزير حضور» و «وزيردرباراعظم»،ملقب شد. هريك از ادارات بيوتات در عصر ناصرى، نام «خانه»داشت، مانند شربت خانه،آبدارخانه،كشيك خانه، و امثال آن(اعتمادالسلطنه،1363،ج1،44- 45؛ مستوفى ،بى تا،ج1 ، 380-420؛ آل داود،1383،ج13،ذيل بيوتات). اين منصب تا پايان عصر پهلوى مهم ترين مقام دربار بود. اجزاى تأسيسات بيوتات سلطنتى در عصر ناصرى چنين بود: خزانه( محل بودجة كشور و ضرابخانه) كه خاندان معيرالممالك مسئوليت خزانه و ضرابخانه را داشتند، خزانة اندرون (خاصه)، ضرابخانه، آشپزخانه (خوانسالارى) و شربت خانه، آبدارخانه، قهوه¬خانه، فراش¬خانه، سرايدارخانه، بناخانه و فخارخانه، صندوق¬خانه و رختدارخانه، ايشيك¬خانه، كشيك¬خانه، واسلحه¬خانه. در دورة مظفرى، نام بيوتات به «ادارة خاصة سلطنتى»، تغيير يافت و دواير وزارت خلوت همايونى، ادارة مهرسلطنتى، باغات سلطنتى، عكاس خانه، و دوايرى ديگر بر آن افزوده شد(مستوفى،بى تا، ج1 ،صص380-420؛ آل داود،1383،ج13،ذيل بيوتات). در دورة قاجار، شمارى از نهادهاى نوين در تشكيلات بيوتات ايجاد شد. اين وجه از توسعه و رشد سازمانى و كاركردى بيوتات تاكنون مورد توجه قرار نگرفته است. از جمله اين نهادها مدرسة دارالفنون و مدرسة مجمع الصنايع است كه دومين مورد، موضوع اين بررسى است.