بافت شطرنجی محله های تهران
تهران به تدریج دارای تأسیسات، مکانها و امکانات شهری شامل تأسیسات و تجهیزات رفاهی، خدماتی، اداری، درمانی، صنعتی، آموزشی، فرهنگی و نظامی شد. پس از وقایع جنگ دوم جهانی، آرامشی حاصل شد و در تهران توسعه ساختمانی و کالبدی شهر تهران در محورهای شاهرضا، سپه، شاهآباد، پهلوی، فیشرآباد و امیرآباد محل تمرکز ساختمانهای جدید اداری و تجارتی گردید. شروع لولهکشی آب در ۱۳۲۶ش در محله پارک شهر زمینهای بایر اطراف شهر را ناگهان تبدیل به ثروتی بالقوه کرد که خود باعث توسعه منفصل تهران شد و مساحت تهران شروع به توسعه شتابان کرد. در سالهای ۱۳۲۰-۱۳۳۵ش. پایتخت دارای تأسیسات فرهنگی چون تالار فرهنگ، سینماها و تئاترهای فعال و کافههایی به سبک فرنگی و رستورانها و هتلهای کوچک در خیابانهای لالهزار، شاهآباد، شاهرضا و پهلوی شد. رشد کالبدی تهران در دهه بیست در قالب همان ساختار دوره قبل صورت گرفت. جنگ جهانی دوم سبب رکود و قحط شد و این امر روند رشد جمعیت تهران را تسریع نمود و زمین بیشتری برای برآورده ساختن نیاز مسکن به کار گرفته شد. اسکان آذربایجانیهای مهاجر، محلات ترکنشینی را در اطراف راهآهن و امیریه به وجود آورد. بعد از خاتمه جنگ دوم جهانی اندک اندک محله هایی مانند سلیمانیه، در جاده دوشان تپه، نازیآباد با طراحی آلمانیها، نارمک باطراحی هشت هزار قطعه شهری پدیدار شد. تملک کلیه اراضی موات شهر به مساحت تقریبی ۱۵ میلیون مترمربع، سرمایهای کلان برای دولت فراهم آورد. این امر دست دولت را برای توسعه تهران باز گذاشت. حمایت دولت از سرمایهگذاری بخش خصوصی در نخستین سالهای دهه چهل ملاکان سابق را به ساخت و ساز شهری رهنمون کرد. نهادهای جدید علمی و دانشگاههای متعدد ساختمانهای جدیدی که برای وزارتخانهها، واردات، شرکتهای بیمه و شرکتهای بزرگ خارجی و داخلی ساخته شد، تحولی چشمگیر در شهر پدید آورد. رشد پراکنده و پرشتاب شهر و اولویت یافتن امر عبور و مرور و پایه قرارگرفتن خیابانکشی به عنوان اساس اسکان شهری که در آن دوره رخ داد، تأثیری بسیار در ایجاد بلوکهای شهری با الگوی شطرنجی و چگونگی شکل و سیمای شهر گذارد. در این دوره رشد شهری که براساس این تکههای شطرنجی و پراکنده صورت گرفت، نه تنها استخوانبندی طرح فرمال رضاشاهی را دنبال نکرد، بلکه هیچ طرح دیگری را نیز جانشین آن نساخت. ساخت بزرگراههادر دهه چهل واقدامات اصلاحی دیگر عاملی شد تا رشد و گسترش تهران شتابان شود. محورهای تخت جمشید، تخت طاووس، عباسآباد، کریمخان زند، نیروی هوایی، نظامآباد و ادامه بلوار الیزابت نمونه توسعه این دوره است. محله های جدیدی با بافتهای شطرنجی طراحی و ساخته شد.