کارخانه های عصر رضاشاه

کارخانه های عصر رضاشاه
ایستگاه راه‌آهن و میدان راه‌آهن در مقابل آن در ۱۳۱۵ش. افتتاح شد (اطلاعات، تهران، ۳۰/۱۱/۱۳۱۵ش.) و در اطراف آن تأسیساتی چون انبارهای نفت، بیمارستان، راه‌آهن، کارگاه‌های تعمیر واگن‌ها و لکوموتیوها، و ادارات وابسته به راه‌آهن ایجاد شد. در جنوب تهران و در کنار تأسیسات راه‌آهن کانون صنعتی دیگری شکل گرفت که مهم‌ترین تأسیسات آن سیلوی تهران (شروع ساختمان: ۱۳۱۵ش./۱۹۳۶م.، آغاز بهره‌برداری: ۱۳۱۸ش./۱۹۳۹م.)، (سیلو، ج۱، ص۳-۷)کارخانه بلورسازی گشایش در ۱۳۱۸ش، ( کارخانه بلورسازی ایران، ج۱، ص۱۷-۱۸)کشتارگاه و کارخانه چلواربافی بود. در کنار جاده دوشان‌تپه (خیابان ژاله) کانون صنعتی شرق تهران شکل گرفت. در این ناحیه کارخانه‌های رسومات، آسفالت‌سازی، مسلسل‌سازی، هواپیماسازی شهباز، بتن‌ریزی و مهم‌تر از همه کارخانه برق دولتی (شروع ساختمان: ۱۳۱۴ش.، پایان ساختمان: اواخر ۱۳۱۵ش.، آغاز بهره‌برداری: اوایل ۱۳۱۷ش.) (محبوبی اردکانی، ص۳۸۸). ساخته شد. در شمال شرقی، در محور جاده مازندران، کارخانه گودرون و جوهر نمک، هسته اولیه کارگاه‌ها و صنایع کوچکی شد که امروزه در محور این جاده شکل گرفته‌اند. در کنار جاده قزوین، با فاصله اندکی از میدان قزوین، در اراضی اکبرآباد، کارخانه دخانیات (آغاز ساختمان: خرداد ۱۳۱۵ش، آغاز بهره‌برداری: مهر ۱۳۱۶ش.) (دخانیات، ج۱، ص۳۵-۳۷) و کارخانه کبریت‌سازی، چوب‌بری و انبارهای دخانیات ایجاد گردید. در ناحیه شمال غربی شهر، بیمارستان بزرگ پانصد تختخوابی (امام خمینی امروزی)، و هنگ سوار پهلوی (پادگان جمشيد‌آباد) و باغ جمشیدیه (که آن نیز در اختیار نظامیان بود) و میدان اسب‌دوانی جلالیه، کانون شهری دیگری را تشکیل می‌داد. در شهر ری و جاده منتهی به آن با ایجاد تأسیسات جدید گوناگون این ناحیه فعال‌تر شد. مهم‌ترین تأسیساتی که در این حوزه ساخته شد، این‌هاست: کارخانه سیمان ری (شروع ساختمان: ۱۳۱۱ش.، آغاز بهره‌برداری دی ۱۳۱۲ش.، توسعه ظرفیت کارخانه: ۱۳۱۶ش.) (اطلاعات، تهران، ۹/۲/۱۳۱۶ش.)، کارخانه گلیسرین‌سازی (شروع ساختمان: مرداد ۱۳۱۶ش.، آغاز بهره‌برداری: خرداد ۱۳۱۹ش).