نواقل

نواقل
سعید نفیسی می گوید:من در 18 خرداد 1274 در خانه پدري در کوچه ناظم الاطبا ولادت يافته ام…محله شاه آباد امروز را … شغال آباد مي گفتند. در اين قسمت از شهر هفت باغ بسيار بزرگ بود که آب و درخت فراوان داشتند و نه تنها گردشگاه هاي بسيار زيبا بودند، بلکه در اصلاح آب و هواي شهر فوق العاده مؤثر بودند. در تمام طول خيابان لاله زار، از خيابان اکباتان تا چهار راه مخبر الدوله، باغ لاله زار بود متعلق به دربار سلطنت که مهمترين گردشگاه ناصرالدين شاه بود و تا او زنده بود، هر سال در روز سيزدهم فروردين، به اصطلاح سيزده بدر را آنجا مي کرد، و از عجايب اين بود که در آن روز تمام زنان و دختران سلطنت از دور و نزديک و حتي عمال دربار، بزرگ و کوچک و پير و جوان و دور و نزديک به آن باغ مي رفتند و مهمان شاه بودند و بي حجاب دور او را فرا مي گرفتند؛ زيرا معتقد بودند در حالي که زنان و دختران از نه سال به بالا همه مي بايست در پرده باشند و رو بگيرند، شاه به همه محرم است! در قسمت جنوبي اين باغ در حاشيه خيابان اکباتان، باغ وحشي ترتيب داده بودند که در زمان ما ديگر از ميان رفته بود؛ ولي مي گفتند اقسام مختلف جانوران را در آن جا داده بودند…تهراني که من کودکي و قسمتي از جواني خود را در آن گذرانده ام، با تهران امروز تفاوت بسيار داشت خندقي گرداگرد شهر را فرا گرفته بود و جاي دروازه هايي در ميان آن بود که پيش از زمان ما شبها آنها را مي بستند و در زمان ما ديگر شب و روز باز بود. در دو سوي دروازه ها روي صفه هاي (3) نسبتاً بلند اتاق هايي بود که از يک طرف سربازان و دروازه بانان، به اصطلاح آن زمان، و از سوي ديگر مأموران ماليه يا دارايي، به اصطلاح امروز، در آن جا داشتند. هر باري که به شهر مي رسيد، به اصطلاح آن روز “عوارض نواقل” (4) مي گرفتند؛ يعني پولي مي گرفتند تا اجازه ورود به شهر بدهند و پيداست تا چه اندازه رشوه خواري و سوء استفاده در کار بود. به همين جهت مأمورين “نواقل” بدنام ترين و بي احترام ترين مأموران دولت بودند. حتي از ميوه و تره بار و سبزي و زغال و هيزم هم باج مي گرفتند و يک نوع باجي بود که چون ده يک کالا بود، به آن “عشريه” مي گفتند و اين عشريه حتي شامل نمک هم بود. گشت و گذاري در تهران قديم. نويسنده : سعيد نفيسي