سرکشی حکام مرعشی مازندران

حکام مرعشی مازندران سلسله ای از حاکمان محلی بودند که از اواخر سده هشتم تا اواخر سده دهم ق. بر منطقه طبرستان (مازندران کنونی) حکمروایی داشتند. با ظهور صفویان شاه تهماسب سرکشی آنان را سرکوب کرد و حکومت خود را از این نگرانی آسوده ساخت. شاه تهماسب گاهی به زیارت حضرت عبدالعظیم می‌رفت و در حوالی تهران به شکار می‌پرداخت، از جمله عواملی‌ است که منابع متأخرتر در جلب توجه شاه تهماسب به تهران مؤثر دانسته‌اند. (هدایت، ج۹، ص۱۹۷؛اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ج۱، ص۸۲۸) اما افزون بر اینها، باید موقعیت جغرافیایی تهران به عنوان گذرگاهی بر سر راه‌های خراسان، مازندران و آذربایجان را عامل اصلی توجه شاه تهماسب به این شهر دانست، زیرا یکی از نگرانی‌های اصلی شاه تهماسب مسئله ازبک‌ها بود که مرتباً خراسان را آشفته، و گاه سراسر ایران را تهدید می‌کردند. سرکشی‌های حکام مرعشی مازندران نیز موجب دیگری برای نگرانی شاه طهماسب بود. دشت ورامین و جلگه تهران به سبب گستردگی و برخورداری از آب، سبزه، درخت و مزرعه، هدف مهاجمانی بود که به دنبال تأمین آزوقه و علوفه بودند و می‌توانستند از تهران به عنوان پایگاه حمله به قزوین استفاده کنند. از این‌رو وجود شهری محصور با برج و باروی استوار در این ناحیه به دیده شاه طهماسب ضروری می‌نمود. در این صورت تهران به صورت دژی درمی‌آمد که هم سپر دفاع از قزوین بود و هم انبار تدارکات برای لشکرکشی به مازندران و خراسان(معتمدی،ج۱، ص۲۶)
شاه تهماسب در لشکرکشی‌هایش برای مقابله در برابر تهاجمات ازبک‌ها گاه از تهران به عنوان اردوگاه استفاده می‌کرد و بی‌تردید به اهمیت نظامی این شهر واقف بود. از این‌رو به دستور او در ۹۶۱ق./۱۵۵۴م. در تهران بازاری ساختند و بارویی بر گرد شهر کشیدند. (شاه طهماسب، تذکره، ج۱، ص۱۴-۱۵؛غفاری قزوینی،ج۱، ص۲۹۲-۲۹۳؛ روملو، ج۱، ص۳۶۳؛ رازی، ج۳، ص۷؛ هدایت، ج۹، ص۱۹۷؛ اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌، مرآة البلدان، ج۱، ص۸۲۸)