دوک دو لاله زار

دوک دو لاله زار
«… خياباني را که کوچه پدري ما از جنوب به آن منتهي مي شد، خيابان چراغ برق مي گفتند. شايد ده پانزده سال پس از تعطيل کارخانه چراغ گاز، حاج حسين آقا امين الضرب -پدر خاندان مهدوي امروز- آنجا را خريد و کارخانه چراغ برق را در آنجا داد و از آن روز اين خيابان را خيابان چراغ برق نام گذاشتند. اين خيابان پيش از آن، خندق شمالي تهران در محل خيابان بوذرجمهري و ميدان سپه امروز بود و از طرف شمال که شهر را وسعت داده بودند، خندق شمالي خيابان شاهرضا[=انقلاب]را فرا مي گرفت. گرداگرد شهر را خندق فرا گرفته بود و از اطراف شهر دروازه هايي داشت که کاشيکاري بسيار زيباي برخي از آنها معروف بود و دروازه هايي که اطراف شهر ساخته بودند، هر کدام نامي داشت که از شمال تا مشرق بدين ترتيب بود: دروازه دولت، دروازه يوسف آباد، دروازه باغشاه، دروازه قزوين، دروازه گمرک، دروازه خاني آباد، دروازه غار، دروازه شاه عبدالعظيم، دروازه خراسان، دروازه دولاب، دروازه دوشان تپه، دروازه شميران.
باغ لاله زار ساختماني هم داشت که اکنون در پشت مغازه چرخ فروشي سينگر هنوز باقي است و شنيده ام که مؤيد السلطنه که وقتي وزير مختار ايران در برلن بوده، چون اين ساختمان و قسمتي از زمينهاي اطراف آن را خريده بود، در اروپا که بود، به تقليد اعيان و اشراف اروپا نام اعياني خود را “دوک دو لاله زار” گذاشته بود و کارتي به همين عنوان چاپ کرده بود! به مناسبت اينکه باغ وحش در اين باغ واقع شده بود، خيابان شرقي اين باغ را که خيابان سعدي امروز باشد، “خيابان باغ وحش” مي گفتند و چون دکان و مغازه در آن نبود، برخيها به آن “خيابان لُختي” مي گفتند. در خيابان اکباتان امروز که در شمال کوچه پدري ما بود، از زاويه خيابان سعدي به بعد، ايستگاه ترامواي اسبي شهر تهران بود که عموماً مردم، آن واگون و آن ايستگاه را “واگون خانه” و خيابان را خيابان “واگون خانه” مي گفتند. در اواخر دوره ناصرالدين شاه يک شرکت بلژيکي امتياز راه آهن تهران – شاه عبدالعظيم و همين واگون اسبي تهران را گرفته بود. چهار خط داشت: يکي از چهار راه مخبر الدوله به ميدان سپه امروز، که آن روز ميدان توپخانه مي گفتند، دومي از همان ميدان به سبزه ميدان، سومي از همان ميدان به ميدان شاپور امروز که ميدان دروازه قزوين مي گفتند، چهارمي از همان ميدان به ايستگاه راه آهن شاه عبدالعظيم.(نفیسی، گشت و گذاري در تهران قديم)