تالار وحدت

تالار وحدت
این تالار پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، تالار رودکی نام داشت، در تاریخ ۳ آبان ۱۳۴۶ توسط محمدرضا شاه و فرح پهلوی گشوده شد و در تهران، خیابان حافظ، خیابان محمد حسین شهریار (دکتر ارفع سابق) قرار دارد. این تالار چندمنظوره، برای اجرای نمایش‌های باله، اپرا و کنسرت‌های موسیقی ایرانی و اروپایی به ابتکار فرح پهلوی ساخته شد.(انتشارات دفتر مخصوص شهبانو، تهران، ۱۳۵۴، ص ۱۹۰–۱۹۲)
تالار وحدت یکی از بزرگ‌ترین تالارهای اجرای نمایش و کنسرت است. اداره آن بنیاد فرهنگی هنری رودکی است.
این مجموعه زیر نظر وزارت ارشاد است و مدیر عامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی را وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب می کند. این تالار یکی از مجهزترین و بزرگ‌ترین تالارهای اُپرا، موسیقی و تئاتر ایران است که توسط اوژن آفتاندلیانس (یوگینا آفتاندلیانس) بر اساس مدل نمونهٔ اپرا هال وین ساخته و به نام شاعر و نوازندهٔ بزرگ ایرانی ابوعبدالله رودکی در سال ۱۳۴۶ افتتاح گردید.
آوانسن یا صحنه‌ پیش‌آمده، با ارتقا ۸۰ سانتی‌متر و قوس اصلی به شعاع ۱۴ متر و دهانهٔ رینه‌ها شکاف‌های نورپردازی چپ و راست آوانسن ۱۴/۳۰ متر عرض دارد. عمق آوانسن ۵/۳۰ متر، در مرکز قوس تا ابتدای سن اصلی و بر روی آن سن ارکستر، با ۱۲ متر طول، ۳ متر عمق در کناره‌ها و ۴ متر عمق در مرکز قوس، قرار دارد. سن ارکستر جایگاه استقرار ارکسترهای بزرگ جهت اجرای اپرا، موسیقی و نمایش‌های موسیقایی است که تا ارتفاع ۲/۳۰ به عمق زمین منتقل می‌شود. این ویژگی موجب می‌شود تا در صورت ضرورت، ارکستر و سازمان نوازندگان در حین اجرای برنامه‌ها دیده نشوند. سن ارکستر به وسیله سیستم‌های مکانیکیِ چرخ‌دنده‌ها، الکتروموتورهای قدرتمند و از طریق سیستم‌های الکترونیکی پیشرفته و توسط نیروهای متخصص گروه فنیِ ماشینری یا همان تأسیسات صحنه کنترل و هدایت می‌شود.
سن اصلی تالار وحدت با عرض ۱۲ متر و بیش از ۱۰ متر عمق دارای ۳ سیستم سن متحرک است که با نام‌های پودِیُم و با (P1)، (P2)و(P3) شناخته می‌شوند. P1 و P2 با ابعاد مساوی ۱۲ در ۴ متر و P3 به اندازه ۱۲۰ مترمربع را شکل می‌دهند. هر سه پودِیُم می‌توانند به اندازهٔ ۱/۶۵ متر به عمق زمین و ۴/۶۰ متر به سمت بالا حرکت کنند و P1 و P2 می‌توانند تا ۳۰ درجه سطح شیب‌دار بسازند. استفاده از این ویژگی تنها می‌تواند یک‌بار و به صورت دستی و توسط هندل و پیش از آغاز مونتاژ صحنه اتفاق افتد؛ و در این صورت امکان اجرای هیچ‌یک از عملیات ماشینری وجود نخواهد داشت. P1 و P2 هر یک ۴۸ مترمربع مساحت دارند. همچنین یک آسانسور تک محوری که به غیب کن مشهور است، می‌تواند یک بازیگر یا جسمی را با وزن حداکثر ۱۵۰ کیلوگرم به عمق صحنه فرو برد یا سوژه را از زیر صحنه آشکار کند.
سیستم صحنه‌گردان و پشت سن اصلی ۱۲ متر عرض و ۱۰٫۳۰ متر عمق دارد که سن‌گردان با قطر ۱۰ متر در مرکز این سن است.
سالن اصلی در کنار سالن انتظار قرارگرفته‌است که توسط پیش فضای منحنی شکل بهره‌ور را به سمت ورودی‌های خود هدایت می‌کند. این سالن درسه طبقه ساخته شده و ورودی‌های آن در طرفین (شرق و غرب) قرار دارند و تعدادشان متناسب با ظرفیت هر طبقه است. بیشتر بخش‌های مربوط با بهره‌ور اجراکننده در اطراف سالن وسن آن ساماندهی شده‌است. این سالن دارای یک سن اصلی و چهار سن متحرک است. در پشت سن فضاهای مرتبط با آن قرار دارند که شامل اتاق‌های گریم و اتاق‌های تمرین هستند و همچنین فضای اپراتور در سمت غربی سن. در سمت شرق سن یک سن جانبی قرار گرفته که در ارتباط مستقیم با محوطه است که حمل و نقل آسان دکور و تجهیزات را به سن امکان‌پذیر می‌کند.
ورود به بنا از دو ورودی مجزا میسر می‌شود، ورودی مردم در شمال (نمای شیشه) و ورودی اشخاص در شرق. این بنا یک سالن اصلی با ظرفیت ۹۰۰ نفر دارد و شامل بخش‌های دیگر سالن انتظار، بخش‌های خدماتی، بخش‌های اداری و بخش‌های مرتبط با اجرا کنندگان است.
سردر ورودی آن در وسط بلوار شهریار واقع شده‌است در نتیجه این بلوار مسیر اصلی ورود به آن است. با عقب‌نشینی بنا از خیابان حافظ و جدایی آن توسط فضای سبز در واقع بنا از مسیر حرکتی اصلی دور شده‌است.
بعد از ورود به بلوار سردر محل ورود رانشان می‌دهد. بعد از عبور از آن بهره‌ور مدت زیادی را در محوطه نمی‌گذراند و بعد از چند قدم وارد بنا می‌شود. از این رو مکان‌یابی نامناسب سردر نسبت به بنا تأثیر طراحی فضای سبز را نیزبر بهره‌ور کم‌تر کرده‌است. بناهای مجاور در ضلع جنوبی مجموعه تالار وحدت قرار دارند که شامل یک مجموعه ورزشی و دانشگاه است که به علت وسعت سایت و ارتفاع بناهای اطراف و فضای سبز اطراف مجموعه تأثیر نامطلوب بر بنا ندارند. از بناهای دیگر تالار رودکی است که در همین سایت قرار دارد و چه ازنظر فرم و چه کاربری متناسب با تالار وحدت است.
بررسی نسبت بنا با بهره‌ور با توجه به مکان‌یابی بنا، عقب‌نشینی از خیابان حافظ و قرارگیری فضای سبز مجموعه در حاشیه این خیابان، دید بصری به آن را کاهش داده‌است و هدایت بهره‌ور با علائم نوشتاری انجام می‌گیرد. از این جهت خود بنا نمی‌تواند هدایت بهره‌ور را سبب شود حتی بعد از ورود به بلوار شهریار هم دیده شدن سردر ورودی به واسطه درختان وسط بلوار مشکل است. بهره‌ور بعد از عبور از سردر وارد یک فضای میانی می‌شود فضایی که رو به ورودی اشخاص ویژه دارد و فرد برای ورود به بنا باید به سمت دیواره شیشه‌ای شمالی بچرخد. این نامناسب بودن مکان ورود به بنا موجب سردر گمی بهره‌ور می‌شود، از طرفی یکسان بودن واحدهای تقسیم‌کننده نما در ضلع ورودی و متمایز نشدن آن درک جهت ورود را مبهم می‌کند، از این جهت که فرد در تردید برای انتخاب در ورودی است، عکس‌العمل او با مکث همراه است.
بعد از آن وارد سالن انتظار می‌شویم. در این سالن در نزدکترین مکان به ورودی جامه دان قرار دارد. در انتهای همین سالن کافی شاپ در ارتباط مستقیم با آن و در همین سطح سرویس‌های بهداشتی قرار دارند که به علت قرارگیری در پشت جامه دان در عین حال که در ارتباط با سالن اند تقریباً از دید مستقیم خارج‌اند.
نکته مهم در این بنا تعامل فضاهاست. بخش‌های وابسته در عین اتصال با حریم‌هایی تعریف شده‌اند و ورود به آن‌ها بی مقدمه نیست. ورود از سالن انتظار به سالن اصلی با هدایت و تقسیم بهره وران در فضاهای کناری سالن اصلی صورت می‌گیرد. فضاهای حرکتی و فضاهای مکث به کمک عناصر و حریم‌ها مشخص و متمایز گشته‌اند. از طرفی اطلاع‌رسانی در تمام بخش‌ها مانع سردرگمی و سرعت در هدایت شده‌است.(بناها و آواها، نشریه تخصصی موسیقی و معماری، شم ۲ تابستان ۱۳۸۲)
این تالار در سال ۱۳۴۶ ساخته شد و نخستین سالن مخصوص اپرا و کنسرت‌های بزرگ است. ساخت این بنا ۱۰ سال به طول انجامید. معمار این بنا اوژن آفتاندلیانس است و بر اساس مدل اپرا هاس وین ساخته شده‌است. این مجموعه دو سالن اجرا به نام‌های تالار رودکی و سالن کوچک دارد. تالار بزرگ‌تر وحدت و سالن کوچک رودکی نام دارد. زیر بنای این تالار نزدیک به ۱۵۷۰۰ مترمربع است و شامل یک سالن همکف و سه طبقه بالکن به صورت نعل‌اسبی است که در مجموع گنجایش ۷۴۰ تماشاگر را دارد. این ساختمان دارای دو زیرزمین (محل قرارگیری الکتروموتورهای صحنه و ماگنت‌های نور و پاورهای مربوطه)، تالار کنسرت، شامل صحنه و سالن تماشاگران در طبقه همکف و ساختمان اداری است. مساحت کل ساختمان در ۷ طبقه و زیرزمین‌ها به ۲۱۰۰۰ متر مربع می‌رسد.