بازار تهران

تهران پیش از صفویان هم فعالیت اقتصادی داشت، اما توجه شاه تهماسب به این شهر و فرمان ساخت بازار را باید فصل الخطاب حیات این عنصر معماری- اقتصادی در تهران به شمار آورد. با ظهور صفویان شاه تهماسب گاهی به زیارت حضرت عبدالعظیم می‌رفت و در حوالی تهران به شکار می‌پرداخت، از جمله عواملی‌ است که منابع متأخرتر در جلب توجه شاه تهماسب به تهران مؤثر دانسته‌اند. (هدایت، ج۹، ص۱۹۷؛اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ج۱، ص۸۲۸) البته موقعیت جغرافیایی تهران به عنوان گذرگاهی بر سر راه‌های خراسان، مازندران و آذربایجان را نیز باید عامل دیگر توجه شاه تهماسب به این شهر دانست، زیرا هجوم گاه و بیگاه ازبکها از نگرانی‌های اصلی شاه تهماسب بود آنها اغلب به خراسان حمله می کردند. نافرمانی حکام مرعشی مازندران نیز جزو نگرانی شاه تهماسب بود. دشت ورامین و جلگه تهران به سبب گستردگی و برخورداری از آب، سبزه، درخت و مزرعه، هدف مهاجمانی بود که به دنبال تأمین آزوقه و علوفه بودند و می‌توانستند از تهران به عنوان پایگاه حمله به قزوین استفاده کنند. از این‌رو وجود شهری محصور با برج و باروی استوار در این ناحیه به دیده شاه تهماسب ضروری می‌نمود. در این صورت تهران به صورت دژی درمی‌آمد که هم سپر دفاع از قزوین بود و هم انبار تدارکات برای لشکرکشی به مازندران و خراسان(معتمدی،ج۱، ص۲۶)
شاه تهماسب در لشکرکشی‌هایش برای مقابله در برابر تهاجمات ازبک‌ها گاه از تهران به عنوان اردوگاه استفاده می‌کرد و بی‌تردید به اهمیت نظامی این شهر واقف بود.( شاه طهماسب، تذکره، ج۱، ص۱۴-۱۵؛غفاری قزوینی، ج۱، ص۲۹۲-۲۹۳؛ روملو، ج۱، ص۳۶۳) از این‌رو به دستور او در ۹۶۱ق./۱۵۵۴م. در تهران بازاری ساختند و بارویی بر گرد شهر کشیدند. درازای این بارو، یک فرسنگ یعنی حدود ۶ هزار گام بود و ۱۱۴ برج به عدد سوره‌های قرآن کریم، و ۴ دروازه داشت. در هر برجی یک سوره از قرآن مجید را دفن کرده، و بر گرد بارو نیز خندقی کنده بودند.(رازی، ج۳، ص۷؛مجدی ،ج۱، ص۷۶۸؛بافقی، ج۱، ص۱۲۱؛هدایت، ج۹، ص۱۹۷؛اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ج۱، ص۸۲۸)