نقشه – تهران نامه https://tehrannameh.com دانشنامه تاریخی جغرافیایی تهران به کوشش داریوش شهبازی Sun, 09 Feb 2025 10:39:17 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.3 https://tehrannameh.com/wp-content/uploads/2024/10/cropped-logo2-32x32.png نقشه – تهران نامه https://tehrannameh.com 32 32 انارى (باغ) https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%86%d8%a7%d8%b1%d9%89-%d8%a8%d8%a7%d8%ba-3/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%86%d8%a7%d8%b1%d9%89-%d8%a8%d8%a7%d8%ba-3/#respond Sat, 18 Mar 2017 20:37:39 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%86%d8%a7%d8%b1%d9%89-%d8%a8%d8%a7%d8%ba-3/ در بررسى‌‌هاى زمین‌‌شناسى شمال تهران و در كوهپایه به محدوده وسیعى در غرب كن به «باغ انارى« اشاره شده كه در نقشه‌‌هاى مربوط در كتاب پژوهش و بررسى ژرف نوزمین ساخت مندرج است.

 در صفحه 145 كتاب جغرافیاى تاریخى شمیران، محدوده باغ انارى كن در جنوب جاده قدیم كن به كاروانسرا سنگى (جنوب غربى قلهك دره كن) معرفى شده است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%86%d8%a7%d8%b1%d9%89-%d8%a8%d8%a7%d8%ba-3/feed/ 0 امین دارالضرب (باغ) https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%b6%d8%b1%d8%a8-%d8%a8%d8%a7%d8%ba/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%b6%d8%b1%d8%a8-%d8%a8%d8%a7%d8%ba/#respond Sat, 18 Mar 2017 20:08:43 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%b6%d8%b1%d8%a8-%d8%a8%d8%a7%d8%ba/ باغ امین دارالضرب در گوشه جنوب شرق و خارج حصار صفوى شهر در نقشه 1309 ق. كه پس از وسیع شدن شهر در داخل تهران واقع مى‌‌گردد.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%b6%d8%b1%d8%a8-%d8%a8%d8%a7%d8%ba/feed/ 0 امام جمعه (قلعه) https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%ac%d9%85%d8%b9%d9%87-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%ac%d9%85%d8%b9%d9%87-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%87/#respond Thu, 09 Mar 2017 15:08:31 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%ac%d9%85%d8%b9%d9%87-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%87/  قلعه امام جمعه سه راه دماوند و در شرق عشرت‌‌آباد و غرب فرح‌‌آباد و مهدى‌‌آباد قرار داشت كه در سال 1328 ق. هنگام ترسیم نقشه آبادى‌‌هاى اطراف تهران وجود داشته است. ! امامیه.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%ac%d9%85%d8%b9%d9%87-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%87/feed/ 0 اگوست كرزیز https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%da%af%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d8%b2%db%8c%d8%b2/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%da%af%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d8%b2%db%8c%d8%b2/#respond Thu, 09 Mar 2017 13:30:09 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%da%af%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d8%b2%db%8c%d8%b2/ (كرشش) معلم توپخانه مدرسه دارالفنون بود. / روزنامه وقایع اتفاقیه، محرم 1268 ق. نمره چهل و دویم.

 البته چون او تاریخ و جغرافیا و حساب و هندسه را هم به قدر كافى مى‌‌دانست، تدریس این مواد هم به او واگذار شد. وى نظامى بود و درجه ستوانى داشت. / امیركبیر و ایران، ص 254.

 در سال 1274 ق. به منصب سرتیپى نایل گردید. / تهران به روایت تاریخ، ج 2، ص 618.

 نخستین نقشه تهران كه در دارالخلافه به چاپ رسید (1275 ق.) او به كوشش و شاگردان ایرانى‌‌اش در دارالفنون تهیه شد. به نام «كرشش» نیز از او یاد شده است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%da%af%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d8%b2%db%8c%d8%b2/feed/ 0 اصطبل نایب‌‌السلطنه https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84-%d9%86%d8%a7%db%8c%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%b7%d9%86%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84-%d9%86%d8%a7%db%8c%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%b7%d9%86%d9%87/#respond Tue, 07 Mar 2017 14:11:23 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84-%d9%86%d8%a7%db%8c%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%b7%d9%86%d9%87/ در خیابان معاون‌‌السلطان (شهید دكتر دیالمه) در ضلع شرقى، در دوره ناصرى اصطبل نایب‌‌السلطنه قرار داشت كه محل نگهدارى اسب‌‌هاى دولتى بوده و در ضمن از آن‌‌ها نیز به عنوان قراول‌‌خانه استفاده مى‌‌شده است.

 سخن آخر این‌‌كه با بررسى متون و اسناد و تاریخ تهران و نقشه‌‌هاى عصر قاجار این نتیجه حاصل مى‌‌شود كه پا به پاى توسعه و افزایش ساختمان‌‌هاى سلطنتى و دیگر عمارات داخل ارگ سلطنتى پایتخت، اصطبل سلطنتى نیز در این نقطه از تهران قدیم گسترش یافته، طورى كه در دوره ناصرى، ارگ خود به تنهایى صاحب چند اصطبل بوده است؛ این بررسى را مى‌‌توان به چند بخش تفكیك كرد:

 1. پیش از پایتختى: تهران در سال‌‌هاى آغازین سده نهم هجرى (806 ق.) صاحب نخستین عمارت مهم خود شد؛ بنایى كه به باباشیخ، نخستین خان و مأمور حكومتى، تعلق داشت. این بنا در جایى واقع بود كه بعدها نخستین ساختمان سلطنتى و هسته مركزى ارگ سلطنتى پایتخت ایران در آن‌‌جا تشكیل شد. آنچه در این بررسى بر ما مسلم است این‌‌كه در تمام دوره‌‌هاى صفویه، افشاریه و زندیه در جوار غربى این عمارت، محلى براى چهارپایان بیگلر بیگى یا حاكم وقت تهرانِ ساكن این ساختمان در نظر گرفته شده بود. این مكان كه به مثابه اصطبل حاكم بود تا دوره سلطنت آقامحمدخان بدون تغییرى پا برجا بود.

 2. عصر آقامحمدخان و فتحعلى شاه: در دوره آقامحمدخان و به عصر فتحعلى شاه تغییراتى در عمارات سلطنتى پدید آمد و حتى بر شمار ساختمان‌‌ها نیز افزوده شد، لیكن موقعیت اصطبل هم‌‌چنان بدون تغییر پابرجا بود. تنها تغییرى كه در دوران فتحعلى در ساختمان اصطبل رخ داد این‌‌كه هنگام احداث كوچه باریكى كه از میدان ارگ به جانب شمال در جوار ساختمان ارگ (تخت مرمر) كشیده شد، بخشى از سمت شرقى اصطبل در سطح كوچه قرار گرفت. این كوچه بعدها تعریض شد و امروز خیابان شمالى – جنوبى داور را تشكیل مى‌‌دهد.

 3. دوران محمد شاه: در این دوره هم اصطبل سلطنتى در همان جا قرار داشت و به مقدار فضاى سابق براى آن بسنده كردند. در این عهد است كه براى نخستین بار در نقشه‌‌اى كه بره‌‌زین روسى از تهران در سال 1259 ق. تهیه كرد، موقعیت جغرافیایى این اصطبل ترسیم شد. در نقشه بره‌‌زین «سر طویله« به جاى نام اصطبل درج شده است.

 4. دوران ناصرالدین شاه: در عصر ناصرى توسعه و ساخت و ساز در سطح شهر تهران و نیز ارگ سلطنتى در مقایسه با قبل سرعت بیشترى به خود گرفت و كمابیش تمامى اراضى ارگ ساخته شد. در این دوره علاوه بر اصطبل قبلى كه هم‌‌چنان در جاى خود باقى بود، دو اصطبل دیگر ساخته شد؛ نخست اصطبل توپخانه مباركه بود كه درگوشه جنوب غربى اصطبل مباركه (اصطبل قبلى) و درمجاورت آن و در شمال عمارت توپخانه (محل فعلى مسجد ارگ) قرار داشت. دیگر اصطبلى بود كه در جنوب شرقى تكیه دولت (این تكیه سواى تكیه دولت ناصرالدین شاهى است كه در جنوب و غرب شمس‌‌العماره ساخته شد) واقع شده بود. نكته مهم این‌‌كه در سال‌‌هاى پایانى سلطنت ناصرالدین شاه هر دو اصطبل تازه ساز برچیده شد و اصطبل جنب تكیه دولت به انبار غله و اصطبل توپخانه به انبار توپخانه تغییر یافت. یعنى باز هم ارگ بود و همان اصطبل دوره‌‌هاى قبل.

 در عوض با گسترش شهر و با ساخت حصار ناصرى اصطبل‌‌هایى دیگر براى دولت و برخى از رجال در محله جدید دولت ساخته شد. این اصطبل‌‌ها عبارتند از: 1) نایب‌‌السلطنه، 2) اعتمادالسلطنه، 3) كالسكه‌‌خانه، 4) اسبان سوغاتى، 5) امین‌‌السلطان، 6) علاءالدوله، 7) ابوتراب‌‌خان سرتیپ، 8) توپخانه مباركه، 9) مستوفى (این اصطبل در محله سنگلج بود).

 5. اواخر قاجاریه: در عصر آخرین پادشاهان قجر؛ مظفرالدین شاه، محمد على شاه و احمد شاه نیز اصطبل شاهى ارگ پابرجا بود و تغییر محسوسى در آن پدید نیامد.

 6. پهلوى اول: در این عصر كه تهران شاهد تخریب خانه‌‌ها وعمارات فراوان براى ساختن خیابان و راه بود، بخش اعظم اصطبل سلطنتى كه در غرب عمارت تخت مرمر قرار داشت، خراب شد و در سطح خیابان داور فعلى قرار گرفت و باقى‌‌مانده آن هم جزو ساختمان دادگسترى شد كه امروز دادگسترى استان تهران در آن دایر است.

 سلیمان بهبودى در صفحه هشت كتاب خاطرات خود درباره میدان مشق در سال 1299 ش. مى‌‌نویسد: «… در قسمت شرق میدان مشق، جنب خیابان فردوسى، محل كالسكه خانه و اصطبل سلطنتى بود و بقیه فضاى مزبور تماماً میدان مشق بود… .»

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84-%d9%86%d8%a7%db%8c%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%b7%d9%86%d9%87/feed/ 0 اسفندیارى https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d9%81%d9%86%d8%af%db%8c%d8%a7%d8%b1%d9%89/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d9%81%d9%86%d8%af%db%8c%d8%a7%d8%b1%d9%89/#respond Tue, 07 Mar 2017 04:31:31 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b3%d9%81%d9%86%d8%af%db%8c%d8%a7%d8%b1%d9%89/ این دیه جزو دهستان غار غربى بخش حومه رى است و در چهار كیلومترى جنوب تهران و شش كیلومترى شمال غربى شهر رى افتاده است. جمعیتش در فرهنگ جغرافیایى ایران 100 زردشتى و در فرهنگ آبادى‌‌هاى كشور 112 تن آمده است، از قنات و چاه عمیق مشروب مى‌‌شود. دبستان و صندوق پست دارد. اهالى آن به فارسى و فرس قدیم سخن مى‌‌گویند. 22 هكتار گندم كارى آبى و چهار هكتار جو آبى و نه هكتار باغ دارد. محصولش گندم، جو، صیفى، سبزى‌‌كارى و چغندر قند است. شغل اهالى زراعت و گاودارى است. / فرهنگ جغرافیایى ایران، ج 1؛ فرهنگ آبادى‌‌ها، ص 12؛ فرهنگ آبادى‌‌هاى كشور، ج 13، ص 14؛ فرهنگ آبادى‌‌هاى ایران، ص 26.

 این دیه در نقشه تهرانِ مهندس بغایرى كه در سال 1328 ق. تهیه شده مندرج است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d9%81%d9%86%d8%af%db%8c%d8%a7%d8%b1%d9%89/feed/ 0 استاد جعفر معمار https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d8%ac%d8%b9%d9%81%d8%b1-%d9%85%d8%b9%d9%85%d8%a7%d8%b1/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d8%ac%d8%b9%d9%81%d8%b1-%d9%85%d8%b9%d9%85%d8%a7%d8%b1/#respond Tue, 07 Mar 2017 02:45:35 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d8%ac%d8%b9%d9%81%d8%b1-%d9%85%d8%b9%d9%85%d8%a7%d8%b1/ رضا شاه زمانى كه سردار سپه بود شروع به ساختن كاخ شهوند در تپه على‌‌خان سابق در كاخ سعدآباد نمود. طراحى و نقشه این كاخ و نیز آینه كارى آن به استاد جعفرخان معمار سپرده شد. / جغرافیاى تاریخى شمیران، ج 1، ص 394.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d8%ac%d8%b9%d9%81%d8%b1-%d9%85%d8%b9%d9%85%d8%a7%d8%b1/feed/ 0 ازگیل دره https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b2%da%af%db%8c%d9%84-%d8%af%d8%b1%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b2%da%af%db%8c%d9%84-%d8%af%d8%b1%d9%87/#respond Tue, 07 Mar 2017 02:13:19 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b2%da%af%db%8c%d9%84-%d8%af%d8%b1%d9%87/ در غرب تهران و شمال وردآورد جایى كه امروز بزرگراه همت در انتها به سمت جنوب مى‌‌پیچد تا به بزرگراه تهران – كرج بپیوندد، ازگیل دره واقع است. در نقشه تهران نام آن محل «ازگى» ثبت شده است

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b2%da%af%db%8c%d9%84-%d8%af%d8%b1%d9%87/feed/ 0 اراضى مؤتمن‌‌الدوله https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%89-%d9%85%d8%a4%d8%aa%d9%85%d9%86%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%89-%d9%85%d8%a4%d8%aa%d9%85%d9%86%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87/#respond Mon, 06 Mar 2017 13:42:13 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%89-%d9%85%d8%a4%d8%aa%d9%85%d9%86%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87/ در جنوب شرقى دروازه دولت و در شرق باغ سید هاشم زمین بایر وسیعى در اواسط و اواخر ناصرى قرار داشت كه در شمالش كوچه بى‌‌نام (كوچه شهید مصباح كنونى) و در شرقش كوچه بى‌‌نام (خیابان ظهیرالاسلام فعلى) واقع بود.

 این اراضى در نقشه نجم‌‌الدوله به نام دو نفر ثبت شده است؛ شمال آن به مؤتمن الدوله و جنوب آن به مظفرالملك تعلق داشته است كه در نقشه مزبور خط مرزى بین آن دو مشخص نشده است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%89-%d9%85%d8%a4%d8%aa%d9%85%d9%86%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87/feed/ 0 اراضى فخرالدوله https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%89-%d9%81%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87-1/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%89-%d9%81%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87-1/#respond Sun, 26 Feb 2017 00:51:42 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%89-%d9%81%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87-1/ در زمان ترسیم نقشه نجم‌‌الدوله بخش‌‌هایى از باغ سردار كه تقسیم و به افراد فروخته شده بود به نام ورثه فخرالدوله ثبت شده است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d9%89-%d9%81%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87-1/feed/ 0