میدان توپخانه – تهران نامه https://tehrannameh.com دانشنامه تاریخی جغرافیایی تهران به کوشش داریوش شهبازی Sun, 19 Mar 2017 20:43:12 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.2 https://tehrannameh.com/wp-content/uploads/2024/10/cropped-logo2-32x32.png میدان توپخانه – تهران نامه https://tehrannameh.com 32 32 اولین گاراژ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%da%98/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%da%98/#respond Sun, 19 Mar 2017 20:43:12 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%da%98/ اولین گارى‌‌خانه‌‌اى كه نام گاراژ گرفت گارى خانه سیداسدالله بود كه پس از قانون سجل احوال و سجل گرفتن به اسم حسینى درآمده به شیشه در دكان نبش گارى خانه‌‌اش، گاراژ حسینى نوشته شد. در سیصد قدمى خیابان چراغ برق از میدان توپخانه در سمت جنوب و پس از آن گاراژ فولادى مقابل كوچه محله عرب‌‌ها در همین خیابان نزدیك كارخانه برق امین الضرب در جهت شمال، و پس از آن گاراژ فرد شیشه در سه راه امین حضور بود. / تاریخ اجتماعى تهران، ج 4، ص 185.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%da%98/feed/ 0 اولین تابلوى شهربانى https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d9%84%d9%88%d9%89-%d8%b4%d9%87%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%d9%89/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d9%84%d9%88%d9%89-%d8%b4%d9%87%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%d9%89/#respond Sun, 19 Mar 2017 18:38:21 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d9%84%d9%88%d9%89-%d8%b4%d9%87%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%d9%89/ در سال 1295 ق.، در شانزدهم ذیقعده نخستین تابلوى شهربانى تهران بالاى سردر عمارتى واقع در میدان توپخانه (محلى كه تا پیش از تخریب شدن جهت ایستگاه مترو، اداره پلیس بود) نصب گردید. / تهران قدیم، ص 241.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d9%84%d9%88%d9%89-%d8%b4%d9%87%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%d9%89/feed/ 0 امیریه (خیابان) https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%ae%db%8c%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d9%86/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%ae%db%8c%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d9%86/#respond Sat, 18 Mar 2017 17:35:31 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%ae%db%8c%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d9%86/ كامران میرزا نایب‌‌السلطنه پسر ناصرالدین شاه كه در دوران سلطنت پدرش وزارت جنگ و حكومت تهران را داشت، به نام امیركبیر شهرت یافت. او در خیابان امیریه امروز باغ بزرگى به نام امیریه داشت كه به همین مناسبت این خیابان بدین نام مشهور شد. ساختمان فعلى دانشكده افسرى نیروى زمینى مقابل مجلس شوراى اسلامى همان باغ بزرگ یا عمارت كامران میرزا است، كه نزدیك دروازه قدیم باغ‌‌شاه بوده است. البته خیابان ضلع شرقى باغ امیریه یعنى از چهار راه سپه امروز به جنوب هم امیریه نام داشت. خیابان امیریه یكى از اشرافى‌‌ترین خیابان‌‌هاى تهران قدیم بود كه منازل رجال در آن واقع بود و از تفرجگاه‌‌هاى دل‌‌انگیز مردم تهران به شمار مى‌‌رفت. اولین كالسكه‌‌هاى مجلل و زیبا در این خیابان به حركت در آمد و شاهزاده ناصرالدوله كه در همین خیابان منزل داشت، نخستین كسى بود كه درشكه‌‌اى به سبك اروپایى با شش اسب براى خود ساخته بود كه در خیابان امیریه در برابر چشمان كنجكاو و حیرت زده مردم رفت و آمد مى‌‌كرد. / تهران عهد ناصرى، ص 226.

 این خیابان از میدان توپخانه شروع و به دروازه باغ‌‌شاه منتهى مى‌‌شد كه از میدان تا خیابان غربى میدان مشق به نام خیابان امیریه، از خیابان یوسف آباد تا باغ امیریه كامران میرزا به نام امیریه و از آن‌‌جا تا دروازه باغ شاه به نام خیابان باغ شاه مشهور بود.

 روزنامه ایران این خیابان را بیشتر معرفى مى‌‌كند: «.. دیگر كوچه و خیابانى است كه از دروازه مغربى توپخانه جدید ابتدا شده الى نزدیك دروازه اسب دوانى مى‌‌رود و امسال تازه طرفین این خیابان را هم درخت كاشته‌‌اند، طرف راست این خیابان میدان مشق است. بعد از آن خانه و باغ الله وردى خان سرتیپ اول توپخانه از آن مى‌‌گذرد و به مریض‌‌خانه مى‌‌رسد. این مریض‌‌خانه چندى است بنا شده یعنى چهار سال، داراى عمارت و محوطه بسیار عالى مى‌‌باشد، طرف دست چپ باستیان و قورخانه و انبارهاى قورخانه است و دكاكین و خانه‌‌هاى كسبه و غیره… .» / روزنامه ایران، ش 318، نهم ربیع الثانى 1294.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%ae%db%8c%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d9%86/feed/ 0 امیر زاده خانم https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%85/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%85/#respond Sat, 18 Mar 2017 14:57:15 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%85/ عزیز كاشى و امیر زاده خانم از روسپیان معروف شهر تهران بودند كه با گذشت زمان خانه نسبتاً بزرگى در خیابان صفى علیشاه اجاره كرده، فرصتى براى خوش‌‌گذرانى در اختیار رجال و خان‌‌ها و شاهزادگان مى‌‌گذاشتند. در این خانه بزرگان قوم رفت و آمد داشتند. نوازندگان معروف و كسانى چون عارف قزوینى و شكر الله خان (تارزن(، نایب اسدالله (نى زن) و میرزا حبیب اصفهانى (آوازخوان) شب‌‌ها به آن خانه شور مى‌‌بخشیدند. نزدیكى‌‌هاى نوروز 1300 خ. شبى این خانه براى بزرگان سفارت انگلیس قرق شد. «اسمارت« و «بریچمن« رفتند، «هاوارد« رفت. نیمه شب، پاسبانان – ظاهراً بى‌‌خبر – به خانه ریختند. پرده از راز سفارتى‌‌ها برملا شد. رضا خان سه روز بعد با گرفتن اجازه از حاج آقا جمال اصفهانى دستور داد عزیز كاشى و امیرزاده خانم را در توپخانه شلاق زدند. خون از تن آن‌‌ها جارى شد. تا روزها شاعران و لطیفه پردازان از این موضوع مى‌‌گفتند. همه مى‌‌دانستند داستان‌‌هایى است، به خصوص كه آن دو خوش‌‌گذران (مأموران انگلیسى) فوراً به لندن احضار و آن دو زن به «خوار« تبعید شدند. ملك الشعراى بهار در این باره دو رباعى ساخت، یكى از آن‌‌ها:

 سردار سپه شجاعتى بارز كرد

با قدرت خود «عزیز» را عاجز كرد

 بگرفت و كتك زد و فرستاد به «خوار»

چشمش نزنى، حقیقتاً معجز كرد

 / از سید ضیاء تا بختیار، ص 40.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%85/feed/ 0 آسفالت https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b3%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%aa/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b3%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%aa/#respond Thu, 02 Feb 2017 09:18:36 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a2%d8%b3%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%aa/ از فرانسه آسفالت[1]، به یونانی‌ آسفالتس[2]، به معنی‌ خاك قیردار آید كه جهت پوشش جاده و خیابان‌ها به كار رود. / لغت نامه دهخدا.

 شن و ماسه با درجه‌بندی‌‌های‌ مختلف را با قیر در شرایطی‌ خاص و حرارتی‌ حدود 160 درجه پخته و مخلوط كنند و سطح خیابان ها، پشت بام‌ها و جاهای‌ دیگر را بپوشانند كه آن را آسفالت گرم گویند و گاه روی‌ مخلوطی‌ از شن در سطح خیابان پس از كوبیدن، قیر حرارت دیده را بر آن می‌‌پاشند و این را آسفالت سرد گویند.

 گذرگاه‌های‌ تهران تا اواخر عصر قاجار، متشكل بود از كوچه باغ‌ها و معابر تنگ و نامنظم با سطحی‌ خاكی‌ كه هیچ‌گونه پوشش خاصی‌ نداشتند.

 نخستین بار بر اساس اعلان روزنامه وقایع اتفاقیه، شماره 36، به سال 1267 ق. و در دوران صدارت میرزا تقی‌‌خان امیركبیر برخی‌ از كوچه‌های‌ ارگ تسطیح و سنگفرش شد. بعدها در دهه‌های‌ پایانی‌ سلطنت طولانی‌ ناصرالدین شاه شوسه كه طریقی‌ بود برای‌ آماده‌سازی‌ سطح معابر جهت عبور راحت‌تر كالسكه، درشكه، گاری‌ و… وارد عرصه راه‌سازی‌ پایتخت شد. اما هنوز خبری‌ از آسفالت نبود.

 تا این‌كه سال 1310 خ فرا رسید. در این سال پیش از ورود ملك فیصل پادشاه عربستان به تهران، بلدیه پایتخت به تكاپو افتاد و برای‌ نخستین بار آسفالت را كه پدیده جدیدی‌ در صنعت راه‌سازی‌ به شمار می‌‌رفت، وارد صحنه خیابان‌های‌ تهران كرد. خیابان كوتاه الماسیه (باب همایون(، میدان توپخانه و اوایل خیابان لاله‌زار را آسفالت نمود. بعدها خیابان باغ شاه (امام خمینی‌) و خیابان پهلوی‌ (ولی‌ عصر) البته تا حدود كافه بلدیه (تئاتر شهر امروز) و دیگر خیابان‌ها آسفالت شد و بدین ترتیب رفته رفته آسفالت نه‌تنها وارد خیابان‌ها و معابر تهران كه به تمام شهرها و جاده‌های‌ كشور كشیده شد. سلیمان بهبودی‌ خاطره‌ای‌ از آسفالت خیابان‌ها در اوایل عصر پهلوی‌ نقل كرده كه وضع اقتصادی‌ و اجتماعی‌ تهران آن روز را بر ما نمایان می‌‌كند. بهبودی‌ در كتاب خاطراتش می‌‌نویسد:

 «روزی‌ در جلسه وزیران، در كاخ مرمر، رضاشاه می‌‌گوید: ‘… من می‌‌دانم در خیابان یا شهری‌ كه می‌‌خواهند آسفالت كنند، اول باید كابل برق و كابل تلفن حتی‌ مجرای‌ فاضلاب بسازند، بعد آسفالت كنند. ولی‌ چه باید كرد كه ما پول نداریم و از عهده این قبیل كارها فعلاً برنمی‌‌آییم. ولی‌ به دلیل این‌كه از عهده برنمی‌‌آییم، نباید خیابان‌ها را در زمستان با گل و لای‌ و تابستان‌ها با خاك باقی‌ بگذاریم. آخر دنیا، به ما چه می‌‌گوید. ما نباید منتظر شویم تا پول كابل‌كشی‌ پیدا كنیم، خیر خیابان‌ها را امروز كه می‌‌توانیم آسفالت كنیم. آسفالت می‌‌كنیم وقتی‌ پول پیدا كردیم، آسفالت را می‌‌كَنیم كابل تلفن می‌‌كشیم. باز آسفالت می‌‌كُنیم. بعد وقتی‌ پول پیدا كردیم آسفالت را می‌‌كنیم و كابل برق می‌‌كشیم و باز آسفالت می‌‌كُنیم، باز هم خراب می‌‌كُنیم مجرای‌ فاضلاب می‌‌كشیم، چیزی‌ كه هست جوان‌ها جمع می‌‌شوند می‌‌گویند فلانی‌ اروپا را ندیده كه بداند، وقتی‌ می‌‌خواهند خیابانی‌ را آسفالت كنند قبلاً باید چه كارهایی‌ را انجام دهند، بعد آسفالت كنند. بگذارید این حرف‌ها را به من بگویند، من قبول می‌‌كنم به شرط آن‌كه شما آسفالت خیابان‌ها را شروع كنید، عیبی‌ ندارد به من بد بگویند نه به شماها… .»

 با این توضیحات آشكار می‌‌گردد كه عمر آسفالت در تهران به عمر كشف نفت به روش جدید و وارد شدن اتومبیل به این شهر بوده كه نیاز به خیابان‌های‌ مسطح یعنی‌ آسفالته داشته است. در اوایل دوران پهلوی‌ برای‌ نخستین بار در میدان توپخانه سطح خیابان آسفالت گردید و بعدها در دوران رضاخان، یكی‌ از اقدامات مهم بلدیه تهران تعریض و تسطیح خیابان‌ها و آسفالت آن‌ها بوده است و بدین ترتیب گسترش كاربرد آسفالت در تهران به دوره پهلوی‌ اول برمی‌‌گردد. اما تا اواخر دوره پهلوی‌ اول آسفالت هنوز به جاده‌های‌ خارج شهر نرسیده بود.

 عبدالله مستوفی‌ در صفحه 336 كتاب شرح زندگانی‌ من می‌‌نویسد:

 «… در سال‌های‌ 1307 تا 1313 ش. در محله دروازه قزوین به‌قدری‌ در خیابان‌ها و معابر جدید آسفالت كاری‌ زیاد است كه…»

 یادآوری‌ این نكته ضروری‌ است كه چند سالی‌ پیش از آسفالت كردن خیابان‌ها، برخی‌ از معابر را در تهران قیرپاشی‌ كردند تا از برخاستن گرد و غبار جلوگیری‌ شود.

 پس از بیان مختصر از تاریخچه آسفالت در تهران و ایران بجاست اشاره‌ای‌ به راه‌سازی‌ در دوران هخامنشیان و پیشینه ایرانیان در این زمینه شود. داریوش كبیر در 2493 سال پیش دستور داد شاهراهی‌ از شوش تا سارد (نزدیك مدیترانه) ساختند این راه ارابه رو به طول 2700 كیلومتر كشف شده است كه در بسیاری‌ از بخش‌هایش به نوعی‌ آسفالته بود.
/ همشهری‌، ش 3739.

3. Asphalte

4. Asphaltes

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b3%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%aa/feed/ 0