معیرالممالك – تهران نامه https://tehrannameh.com دانشنامه تاریخی جغرافیایی تهران به کوشش داریوش شهبازی Fri, 03 Feb 2017 13:25:08 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.0.2 https://tehrannameh.com/wp-content/uploads/2024/10/cropped-logo2-32x32.png معیرالممالك – تهران نامه https://tehrannameh.com 32 32 آصف الدوله (غلامرضا) https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b5%d9%81-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87-%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%a7/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b5%d9%81-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87-%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%a7/#respond Fri, 03 Feb 2017 13:25:08 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a2%d8%b5%d9%81-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87-%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%a7/ حاج غلامرضا خان (شهاب‌الملك – آصف‌الدوله) پسر حسین خان نظام الدوله شاهسون اینانلو. چون پدرش حسین خان شهاب الملك در اواسط سلطنت ناصرالدین شاه (از 1285 تا 1289 ق.) رئیس توپخانه بود، او هم از آغاز جوانی‌ وارد خدمت نظام شد و در سال 1300ق. از افسران ارشد و سرتیپ اول توپخانه گردید. در سال 1291ق. همچون پدرش به لقب شهاب‌الملك ملقب شد.

 اعتمادالسلطنه در یادداشت‌های‌ روزانه خود راجع به او می‌‌نویسد: «پنج شنبه 16 جمادی‌ الثانیه 1302: صبح دربخانه رفتم، شاه با نهایت تغیر از اندرون بیرون آمدند، خلاصه به واسط بست نشستن شهاب الملك در دربخانه امین اقدس اوقات شاه تلخ بود… .»

 در سال 1305 ق. بار دوم خودش به طورمستقل والی‌ مازندران وعضو مجلس شورای‌ دولتی‌ گردید. درسال 1309 ق. ملقب به بنان السلطنه شد و چون داماد آصف الدوله بود در تمام مأموریت‌هایش به سمت پیشكاری‌ وی‌ همراهش بود. پس از فوت میرزا عبدالوهاب خان شیرازی‌ آصف‌الدوله (1304ق.) شهاب الملك ملقب به آصف الدوله شد. در سال 1317ق. به حكومت تهران منصوب گردید.

 ادوارد براون در كتاب انقلاب ایران می‌‌نویسد: «قرضه گرفتن از روسیه در 1317 ق. و مسافرت شاه در سال 1900م. / 1318ق. با ولخرجی‌‌اش در گردش اروپا موجبات ناخوشنودی‌ مردم را فراهم و دگرگونی‌‌هایی‌ به ظاهر بر ضد حكمرانی‌ آصف الدوله در تهران باعث گردید ولی‌ در باطن بر ضد بی‌ كفایتی‌ و بی‌‌عرضگی‌ حكومت بود.» / شرح رجال ایران، ج3، ص 16.

 آصف‌الدوله صاحب باغ قیطریه (پارك قیطریه فعلی‌) بود كه بعد باغ را به امین السلطان تقدیم كرد. بر اساس نوشته معیرالممالك (رجال عهد ناصری‌ ص 202). / روزنامه اطلاعات، 19/2/80.

 وی‌ مدتی‌ حاكم تهران بود. قهرمان میرزا سالور راجع به او می‌‌نویسد:

 «… این آصف الدوله در ظرف این یك سال حكومت تهران یك كرور مداخل كرده صغیر و كبیر ناله و آه دارند.» / روزنامه خاطرات عین‌السلطنه، ج 2، ص 1467.

 او در كابینه ناصرالملك وزیر داخله بوده است.
/ خاطرات و خطرات، ص 159  !رجوع کنید به حاكم تهران.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b5%d9%81-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%87-%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%a7/feed/ 0 آش پزان https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b4-%d9%be%d8%b2%d8%a7%d9%86/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b4-%d9%be%d8%b2%d8%a7%d9%86/#respond Fri, 03 Feb 2017 11:12:19 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a2%d8%b4-%d9%be%d8%b2%d8%a7%d9%86/ در گذشته عمده ترین غذای‌ اهالی‌ تهران و دیگر شهرها انواع آش بوده است. گاسپار دروویل در سفرنامه‌اش راجع به غذای‌ ایرانیان در دوران فتح‌علیشاه می‌‌نویسد:

 «غذای‌ ملی‌ ایرانیان پلو است و از سوپ استفاده نمی‌‌كنند.» در ادامه می‌‌افزاید: «نوعی‌ غذا در ایران رایج است به نام شوربا (آش) كه خوشمزه‌تر از آن به ندرت غذایی‌ در كشورهای‌ اروپایی‌ پیدا می‌‌شود.»

 مراسم آش‌پزان به عنوان یك رسم سالیانه در عصر فتحعلی‌ شاه در ایران باب شد. از اجرای‌ این مراسم در دوره فتحعلی‌ شاه مخبرالسلطنه می‌‌نویسد:

 «آش شله قلمكار در زمان فتحعلی‌ شاه در گردش عید پخته می‌‌شد و از تشریفات تحویل سال بود.«

 در دوره سلطنت پنجاه ساله ناصرالدین شاه آش و مراسم آش پزان از اهمیت بیشتری‌ نسبت به دوره‌های‌ دیگر برخوردار بود. به طوری‌ كه در غالب كتب و آثار تاریخی‌ به جا مانده از آن عهد می‌‌توان شرحی‌ از آش و مراسم آش پزان این دوره یافت. مراسم آش پزان از رسوم سنتی‌ پادشاهان قاجار بود. این مراسم در زمان فتح‌علیشاه و ناصرالدین شاه رنگ و بویی‌ دیگر داشت. ناصرالدین شاه خود بارهادر سفرنامه‌های‌ متعددش از مراسم آش‌پزان یاد كرده است.

 

 

آشپزان با حضور ناصرالدین شاه

 

 دكتر فووریه طبیب ناصرالدین‌شاه او در صفحه 180 كتاب سه سال در دربار ایران، می‌‌نویسد:

 «امروز روز آش پزان است. این آش مفصل و عجیب و غریب كه از خیلی‌ سال قبل تا كنون هر سال پختن آن را دستور می‌‌دهند به یادگار آشی‌ است كه در موقع بروز مرض وبا چهل سال پیش شاه آن را در شهرستانك پخته و با تناول آن به عقیده خود از ابتلای‌ به مرض محظوظ مانده…«

 وی‌ در صفحه 215 كتاب خود ادامه می‌‌دهد:

 «امروز باز مقدمات تهیه آش در كار است و شاه به هیچ وجه و قیمتی‌ از آن صرف نظر نمی‌‌كند چنان‌كه تا آن را به حلق ما فرو نریزد به طهران بر نمی‌‌گردد.»

 معیرالممالك هم در كتاب یادداشت‌هایی‌ از زندگانی‌ خصوصی‌ ناصرالدین شاه می‌‌نویسد:

 «پس از بازگشت ناصرالدین شاه از مسافرت پشت كوه بساط آش پزان در سرخه حصار (قصر یاقوت) بر پا می‌‌شد. در اوایل مراسم آش پزان در شهرستانك به عمل می‌‌آمد ولی‌ چون دوری‌ راه برای‌ كسانی‌ كه باید در روز مزبور حضور به هم رسانند دشواری‌‌ها (داشت) شاه آن‌جا را ترك گفته سرخه حصار را برای‌ این منظور برگزید… . میان سفره تنی‌ چند از خواص نوازندگان به ردیف جا می‌‌گرفتند و بعضی‌ از دلقك‌ها و بذله‌گویان از قبیل حاجی‌ لره و حسن كماجی‌ در گوشه و كنار ایستاده و گاه به حركتی‌ خوش یا لطیفه‌ای‌ مناسب  حاضران را به سرور و انبساط می‌‌آوردند… . در صدر سفره قالیچه ابریشمین گسترده صندلی‌ شاه را روی‌ آن می‌‌نهادند… همه را به نشستن اجازت می‌‌داد. نایب‌السلطنه و صدراعظم در دو طرف صندلی‌ مخصوص قرار می‌‌گرفتند و یكی‌ به پوست كندن بادنجان و دیگری‌ به ساییدن زعفران می‌‌پرداخت و دیگر شاهزادگان و بزرگان به پاك كردن و یا پوست كندن سبزی‌‌ها و میوه‌ها دست می‌‌زدند… شمس‌الشعرا با شال و كلاه به میان سفره آمده بیتی‌ چند در مدح شاه می‌‌خواند. آن‌گاه نوازندگان آهنگ عراق و حجاز ساز كرده به اصفهان باز می‌‌گشتند… دكتر تولوزان و دكتر شیندلر كه هر دو فرانسوی‌ و طبیب مخصوص شاه بودند ظرف‌های‌ خود را چند بار از آش لبریز ساخته می‌‌خوردند و آن را می‌‌ستودند.»

 

 

 

آش رشته

 

 نویسنده كتاب طهران عهد ناصری‌ هم در این‌باره نوشته:

 در این مراسم بعضی‌ از كنیزكان را در حوض آب می‌‌انداختند كه با هم در آن‌جا كشتی‌ بگیرند و بعد كه بیرون می‌‌آمدند پول‌های‌ نقره و طلا را به هوا می‌‌انداختند و كلفت‌ها و خواجه‌ها و غلام بچه به هم می‌‌ریختند تا سكه‌های‌ زیادی‌ به چنگ آورند و در این گیرودار جامه‌ها پاره و دریده می‌‌شد. / طهران عهد ناصری‌، ص 541.

 آش‌های‌ مرسوم: انواع مختلفی‌ از آش‌ها در بین مردم تهران مرسوم بود. آش‌هایی‌ كه به تناسب مواد تهیه شده از آن خواص پزشكی‌ داشت یا به قدری‌ گران تمام می‌‌شد كه اقشار ضعیف‌تر توان تهیه آن را نداشتند و یا از ارزانی‌ آن مواد و كم خاصیتی‌ آن‌ها فقط شكم پركن مردم فقیر بود. تعدادی‌ از انواع آش‌ها عبارت بودند از:

 آش آلو، آش آلوچه، آش گوجه برغانی‌ كه خنك و سرد و روان كننده شكم و هم صفرا بر بود. و یا آش جو، آش كلم، آش چغندر و آش ماش ساك (آش رقیقی‌ كه مانند اشكنه شنبلیله از پیاز داغ و آرد تفت داده و كمی‌ سبزی‌ خشك و نمك و زردچوبه و تخم مرغ پخته تهیه می‌‌شود)، آش سماق، آش انار، آش مشهور شله قلمكار، آش كشك، آش رشته، آش كشك كله بره (دو مغازه آش فروشی‌ در تهران بود كه در آش كشك كله بره می‌‌انداختند و بسیار معروف بود.)، آش نذری‌ ابودردا و… .

 در مراسم آش پزان شاه ابتدا انیس‌الدوله با چمچه‌ای‌ از زر ناب آش در قدح مخصوص شاه می‌‌كشید و پس از آن دیگران به كشیدن آش می‌‌پرداختند. مرحوم علی‌ اكبر دهخدا راجع به آش سرخه حصار می‌‌نویسد: «امروز هر مركب نامتناسب را به آش سرخه حصار تشبیه و می‌‌گویند، مثل سرخ حصار یا مثل آش قجرها، نظیر آش در هم جوش.»

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%b4-%d9%be%d8%b2%d8%a7%d9%86/feed/ 0 آب انبار معیرالممالك https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%a8-%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%85%d8%a7%d9%84%d9%83/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%a8-%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%85%d8%a7%d9%84%d9%83/#respond Sat, 28 Jan 2017 10:04:00 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a2%d8%a8-%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%85%d8%a7%d9%84%d9%83/ این آب انبار همراه با مسجد و مدرسه، واقع درمیدان محمدیه تهران، با شماره ثبت 2687در فهرست آثار ملی‌ ایران ثبت و از مستحدثات دوستعلی‌ خان نظام‌الدوله (معیر الممالك) داماد ناصرالدین شاه و از خاندان معیر است. وی‌ كه درساخت بنای‌ شمس‌العماره مباشرت داشته، وارث باغ فردوس تجریش و زعفرانیه نیز بوده است.

 معیر در سال 1284ق. و به هنگام حفر خندق جدید تهران قطعه زمین بایری‌ جهت احداث باغ وبنا خریداری‌ و در آن عمارت و باغی‌ احداث كرد كه بعدها به باغ معیر الممالك مشهور شد. معیرالممالك مستحدثات دیگری‌ از جمله بازارچه، حمام، مسجد و آب انبار نیز بنا كرده كه همگی‌ به معیرالممالك مشهورند.  ! مسجد معیرالممالك.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%a8-%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%85%d8%a7%d9%84%d9%83/feed/ 0 آب انبار معیر https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%a8-%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%b1/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%a8-%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%b1/#respond Sat, 28 Jan 2017 10:01:49 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a2%d8%a8-%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%b1/ واقع در گذر معیر از ابنیه معیرالممالك، در جنوب غربی‌ كوچه چال حصار، منشعب از چهارراه گلوبندك به طرف بازارچه قوام‌الدوله ویكی‌ ازمستحدثاث متعدد معیرالممالك می‌‌باشد.

 این آب انبار به همین نام در نقشه نجم‌الدوله چاپ 1309 ق. تهران در محله قدیم سنگلج ذكر شده است.

 مرحوم جعفر شهری‌ درباره آن می‌‌نویسد:

 «این آب انبار چهل پله داشت و آن را آب انبار چهل پله نیز می‌‌گفتند.» / تاریخ اجتماعی‌ تهران، ج 3، ص173. 

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a2/%d8%a2%d8%a8-%d8%a7%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%b1/feed/ 0