قاجاریه – تهران نامه https://tehrannameh.com دانشنامه تاریخی جغرافیایی تهران به کوشش داریوش شهبازی Sun, 11 Apr 2021 14:42:06 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.2 https://tehrannameh.com/wp-content/uploads/2024/10/cropped-logo2-32x32.png قاجاریه – تهران نامه https://tehrannameh.com 32 32 حمام انصاری https://tehrannameh.com/list/%d8%ad/%d8%ad%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%86%d8%b5%d8%a7%d8%b1%db%8c/ https://tehrannameh.com/list/%d8%ad/%d8%ad%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%86%d8%b5%d8%a7%d8%b1%db%8c/#respond Sun, 11 Apr 2021 14:42:06 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%ad%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%86%d8%b5%d8%a7%d8%b1%db%8c/ حمام انصاری – بنای این حمام متعلق به دوره قاجار است و در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۵۶۹ فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. نشانی آن؛ تهران، میدان منیریه، خیابان ولی عصر، خیابان فرهنگ، جنب کوچه قدسی است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%ad/%d8%ad%d9%85%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%86%d8%b5%d8%a7%d8%b1%db%8c/feed/ 0 دروازه های چهارگانه https://tehrannameh.com/list/%d8%af/%d8%af%d8%b1%d9%88%d8%a7%d8%b2%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%86%d9%87%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%af/%d8%af%d8%b1%d9%88%d8%a7%d8%b2%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%86%d9%87%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86%d9%87/#respond Sun, 04 Apr 2021 07:09:41 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%af%d8%b1%d9%88%d8%a7%d8%b2%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%86%d9%87%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86%d9%87/ دروازه های چهارگانه – در این دوران تهران هنوز شبیه به شهر کوچکی از دوره صفویه و با حصاری بر گرد آن مشتمل بر ۱۱۴ برج و دروازه‌های چهارگانه‌اش بود، در حالی که درون شهر از معابر تنگ و نهرهای طویل که گرداگرد باغ‌های میوه و محله‌های شهر قرار داشتند، خانه‌های خشتی و بازارچه‌های سرپوشیده، باغ عظیم ارگ و دیوار گرداگرد آن‌که از طریق میدان اصلی به بازار شهر متصل می‌گردید، تشکیل می‌شد. اولیویه (۱۲۱۱ق./ ۱۷۹۶م.) اظهار داشته است که به نظر می‌رسد (افغان‌ها) تهران را به کلی خراب و منهدم ساخته بودند، زیرا امروزه دیوارها و بازارها و مساجد و خانه‌های مردم، تعمیر شده‌اند. آقامحمدشاه که پایتخت خود را در این شهر قرار داد، برای مسافران و بازرگانان کاروان‌سراهای خوب و مکان‌های مرغوب در آن بنا کرد، چنان‌که امروزه تهران بهترین شهرهای مملکت ایران شمرده می‌شود. ارگ و عمارات شاهی وسیع و زیبا ست و باغ و آب فراوان دارد. این ارگ در طرفِ شمالی شهر واقع شده است و به قدر ربع شهر بزرگی دارد و مانند خود شهر مربع شکل، با دیوارهای بلند و عریض، و با خندقی پهن و عمیق، مصون و محفوظ است. تمامی حصارها از گِل ساخته شده است. محیط حصار شهر بیش از دو میل است. باغ‌های وسیع پر از درختان میوه در آن بسیار است و در وسط هر ضلعی از حصار، دروازه‌ای ساخته‌اند که به هنگام ضرورت و محاصره، به وسیله برج‌های گرد و مدور که به قدر ۳۰۰ قدم بیش‌تر است، و دو سه اراده توپ در آن‌ها می‌توان جای داد، شهر و دروازه‌ها محفوظ می‌مانند./ اولیویه، سفرنامه، ج۱، ۶۹-۷۱، ۱۳۷۱ش.

 

این دروازه‌هاعبارت بودند از: ۱. دروازه حضرت عبدالعظیم یا دروازه اصفهان در جنوب تهران. این دروازه در جانب شمالی خیابان مولوی امروزی، ابتدای بازار دروازه یا بازار حضرتی واقع بوده است. این بازار را به سبب آن‌که به روی جاده حضرت عبدالعظیم باز می‌شد، «بازار حضرتی»، و از آن‌جا که به دروازه می‌رسید، «بازار دروازه»، و خود دروازه را به سبب آن‌که به روی جاده اصفهان باز می‌شد، «دروازه اصفهان» نیز می‌گفتند. ۲. دروازه دولاب در شرق تهران آن زمان، در خیابان ری حدود سه راه بوذرجمهری (۱۵ خرداد کنونی) در مدخل بازارچه نایب‌السلطنه. ۳. دروازه شمیران در شمال شرقی تهران قدیم در مدخل خیابان پامنار نرسیده به خیابان چراغ برق (امیرکبیر). ۴. دروازه قزوین در غرب تهران آن روزگار، حدود میدان شاپور (وحدت اسلامی) در مدخل بازارچه قوام‌الدوله./ تهران در گذشته و حال، ج۱، ۱۲۳-۱۲۵، ۱۳۵۵ش.؛ جغرافیای تاریخی تهران، ج۱، ۲۴-۲۵، ۱۳۸۱ش.

 

 

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%af/%d8%af%d8%b1%d9%88%d8%a7%d8%b2%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%86%d9%87%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86%d9%87/feed/ 0 سربریده محمدحسن‌خان قاجار در تهران https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d8%b1%d8%a8%d8%b1%db%8c%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af%d8%ad%d8%b3%d9%86%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d8%b1%d8%a8%d8%b1%db%8c%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af%d8%ad%d8%b3%d9%86%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/#respond Sun, 04 Apr 2021 02:02:22 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%b3%d8%b1%d8%a8%d8%b1%db%8c%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af%d8%ad%d8%b3%d9%86%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/ سربریده محمدحسن‌خان قاجار در تهران – در ۱۱۷۱ق./۱۷۵۹م. محمدحسن‌خان قاجار رهسپار تسخیر اصفهان و شیراز شد و اصفهان را گرفت؛ اما چون نتوانست بر شیراز دست یابد (۱۱۷۲ق.)، نخست به اصفهان و از آن‌جا به تهران عقب نشست و چندی بعد به مازندران بازگشت.(تاریخ گیتی‌گشا، ج۱، ۶۱-۷۰، ۱۳۶۳ش.) در این هنگام کریم‌خان زند به قصد یکسره کردن کار خان قاجار، نخست برادر خود شیخ علی‌خان را با ۳ هزار سوار به تعقیب او به مازندران فرستاد و کمی پس از آن خود با حدود ۱۲ هزار تن سپاهی از شیراز بیرون آمد و به منظور پشتیبانی از عملیات جنگی شیخ علی‌خان، در تهران اردو زد.(مجمل التواریخ، ج۱، ۳۲۰-۳۲۱، ۱۳۵۶ش.) محمدحسن خان قاجار در جنگ کشته شد و سر بریده او را به تهران نزد کریم‌خان آوردند و او دستور داد تا آن سربریده را با احترام دفن کنند. (تاریخ گیتی‌گشا، ج۱، ۸۷-۸۸؛ گلشن مراد، ج۱، ۱۰۷-۱۰۸، ۱۳۶۹ش.) پس از این واقعه کریم‌خان زند که آخرین رقیب نیرومند خود را از سر راه برداشته بود، به نوشته اعتمادالسلطنه، «در دیوانخانه تهران به تخت شاهی نشست.»/ مرآة البلدان، ج۱، ۸۴۴، ۱۳۶۷ش.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d8%b1%d8%a8%d8%b1%db%8c%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af%d8%ad%d8%b3%d9%86%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/feed/ 0 سرچشمه https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d8%b1%da%86%d8%b4%d9%85%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d8%b1%da%86%d8%b4%d9%85%d9%87/#respond Sun, 04 Apr 2021 01:57:32 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%b3%d8%b1%da%86%d8%b4%d9%85%d9%87/ سرچشمه – مهم‌ترین دلیل وسیع بودن تهران حصار تهماسبی حفاظت از منابع آب شهر بود. منابع آب تهران آن روزگار عبارت بودند از دو چشمه به نام‌های «سرچشمه بالا» و «سرچشمه پایین» که در شمال شرقی فوران می‌کردند و در مرکزِ حصار جایی که بعد‌ها ارگ سلطنتی تهران در آن ساخته شد، قنات مهران ظاهر می‌گردید؛ و در شمال غربی در محله سنگلج قنات «آب پخش کن» واقع بود. این منابع حیاتی آب بایستی در درون حصار شهر قرار می‌گرفتند تا در هنگام جنگ و حمله احتمالیِ دشمن از ویرانی و آسیب در امان باشند. بسته شدن این منابع یا تغییر مسیر آن‌ها منجر به بی‌آبی و موجب سقوط شهر می‌گردید. افزون بر این چنان‌که گذشت، سراسر نواحی غربی و شرقی زمین‌های تهران، متصل به بارو پوشیده از باغ و کشتزار بود و ضرورت‌های اقتصادی و جنگی ایجاب می‌کرد که باروی شهر آن‌ها را نیز دربر گیرد تا از آسیب دشمن در امان باشند./ جغرافیای تاریخی تهران، ج۱، ۲۸، ۱۳۸۱ش.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d8%b1%da%86%d8%b4%d9%85%d9%87/feed/ 0 سقاخانه https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d9%82%d8%a7%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d9%82%d8%a7%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87/#respond Sun, 04 Apr 2021 01:54:47 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%b3%d9%82%d8%a7%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87/ سقاخانه – مردم تهران چنان‌که در برپا داشتن هرچه باشکوه‌تر مراسم عزاداری امام حسین (علیه‌السلام) و تزیین هرچه عالی‌تر تکیه محله در ماه محرم می‌کوشیدند، سقاخانه گذر را نیز به زیباترین وجه ممکن می‌آراستند، چنان‌که برخی از سقاخانه‌ها مانند سقاخانه آینه و سقاخانه نوروزخان از این حیث شهرتی بزرگ یافتند./ شرح زندگانی من، ج۳، ۶۱۷، ۱۳۷۱ش.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d9%82%d8%a7%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87/feed/ 0 شرکت فرهنگ https://tehrannameh.com/list/%d8%b4/%d8%b4%d8%b1%da%a9%d8%aa-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b4/%d8%b4%d8%b1%da%a9%d8%aa-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af/#respond Sat, 03 Apr 2021 22:25:03 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%b4%d8%b1%da%a9%d8%aa-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af/ شرکت فرهنگ – از دوره ناصرالدین شاه زمینه تشکیل انجمن و گروه هایی برای توسعه فرهنگ و تفکر و دانش روبه رشد غربی پیدا شد ولی جو استبدادی زمان اجازه بروز علنی به آن نداد. تا با انقلاب مشروطه ناگهان بغض نخبگان جستجوگر ترکید و تهران به طور غیر حرفه ای صاحب صدها انجمن شد.

در این دوره تقریباً همه گروه‌ها و انجمن‌های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی متعددی که در پایتخت حضور داشتند، در کار تولید نمایش فعالیت می‌کردند و آن را به عنوان وسیله‌ای ارشادی برای بیان اندیشه‌های اجتماعی و سیاسی خود به کار می‌بردند. باید توجه داشت که این دوره از تاریخ مقارن زمانی است که روسیه، قفقاز، ارمنستان و عثمانی در آتش انقلاب‌ها و کشمکش‌ها و خون‌ریزی‌ها می‌سوختند. از این‌رو بسیاری از گروه‌های روشنفکران و نویسندگان و هنرمندان ارمنی، قفقازی و ترک که موطن خویش را ترک گفته بودند، در تهران اقامت داشتند و رونق فعالیت‌های ادبی و نمایشی در پایتخت، بیشتر مرهون حضور آنان بود.( ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، ج۲، ۳۱، تهران، ۱۳۶۳ش.) شرکت فرهنگ که توسط فارغ‌التحصیلان مدرسه سیاسی ایجاد گردید، یکی از نمونه‌های برجسته این‌گونه مجامع بود. این شرکت، برخلاف عنوانش کارکرد و هدف اقتصادی نداشت و مرامش کمک به کارهای فرهنگی بود. پس از انحلال شرکت فرهنگ و پراکنده شدن کارگزاران بخش نمایش آن، یک گروه نمایشی مستقل به نام گروه تئاتر ملی توسط سیدعبدالکریم با همکاری تنی چند از علاقه‌مندان و بازماندگان شرکت فرهنگ در اواخر شوال ۱۳۲۹/ اکتبر ۱۹۱۱ تأسیس گردید. در این دوره، برخی از نمایشنامه‌ها و کنسرت‌ها نیز در سالن گراند هتلِ خیابان لاله‌زار اجرا می‌شد. از میان تماشاخانه‌های متعددی که در این دوران به وجود آمد، یکی دیگر از مهم‌ترین آن‌ها، تماشاخانه ارینتال یا انترناسیونال تیارت بود که توسط یکی از هنرمندان بزرگ و شایسته نمایش‌های تقلیدی ایران، یعنی احمدخان مؤید در ۱۳۳۴ق/۱۹۱۶م در خیابان ناصریه ایجاد گردید. سبب نام‌گذاری این تماشاخانه آن بود که در محل کافه رستورانی به نام ارینتال تأسیس شد.(همان، 56)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b4/%d8%b4%d8%b1%da%a9%d8%aa-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af/feed/ 0 سلطنت چهل روزه علی شاه قاجار https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d9%84%d8%b7%d9%86%d8%aa-%da%86%d9%87%d9%84-%d8%b1%d9%88%d8%b2%d9%87-%d8%b9%d9%84%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d9%84%d8%b7%d9%86%d8%aa-%da%86%d9%87%d9%84-%d8%b1%d9%88%d8%b2%d9%87-%d8%b9%d9%84%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1/#respond Sat, 03 Apr 2021 10:27:03 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%b3%d9%84%d8%b7%d9%86%d8%aa-%da%86%d9%87%d9%84-%d8%b1%d9%88%d8%b2%d9%87-%d8%b9%d9%84%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1/ سلطنت چهل روزه علی شاه قاجار – محمدمیرزا ولیعهد، پس از مرگ فتحعلی شاه و به‌رغم مدعیان سلطنت، از تبریز به تهران آمد و بر تخت نشست. یکی از مدعیان سلطنت، علی‌شاه ظل‌السلطان بود که مدت ۴۰ روز، تا پیش از ورود محمدمیرزا، در تهران با لقب عادلشاه به سلطنت نشست. از او سرایی موسوم به سرای شاه در بازار تهران بر جای مانده که پای یکی از جرزهای آن در کتیبه‌ای نام او و سال ساخت آن سرا (۱۲۵۱ق.) آمده است.

دوران پادشاهی محمدشاه با وزارت میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام آغاز شد، اما مدت صدارت او چندان ادامه نیافت. قائم‌مقام فراهانی در ۱۲۵۱ق./۱۸۳۵م. در عمارت دلگشا در باغ نگارستان به قتل رسید. (سپهر، محمدتقی، ناسخ ‌التواریخ، ج۲، ۲۷و۳۷-۳۹، به کوشش جهانگیر قائم مقامی، تهران، ۱۳۳۷ش.) صورت تغییریافته این عمارت در حال حاضر محل موزه هنرهای ملی است که در محل سابق باغ نگارستان در ضلع شمالی میدان بهارستان واقع است. در همان سال محمدشاه در قلهک زمینی برای احداث باغ تابستانی به انگلیسی‌ها بخشید و اختیار اداره آن آبادی را به آن‌ها واگذار کرد. روس‌ها نیز بعد‌ها همان اختیار را در زرگنده، محل سفارت خود، از دولت ایران گرفتند.(بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، ج۲، ۳۸۲، تهران، ۱۳۴۷ش.) استقرار قصر تابستانی سفارت‌های انگلیس، روسیه و بعدها عثمانی (در ۱۳۰۰ق./۱۸۸۳م.) و حریم امنیتی که در آن ناحیه به وجود آمد، زمینه‌ای شد که در دوره ناصری بسیاری از رجال و اعیان در آن‌جا باغ‌های ییلاقی ایجاد کنند. اهمیت وجود چنین ییلاقی در شمال شهر به حدی بود که سفارتخانه‌های فرانسه و آمریکا سال‌ها بعد اقدام به گرفتن مکانی استیجاری در این منطقه نمودند و در زمان حکومت رضاشاه نیز سفارتخانه‌های آلمان و ایتالیا باغ‌هایی در منطقه پل رومی و فرمانیه در اختیار گرفتند.

 

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b3/%d8%b3%d9%84%d8%b7%d9%86%d8%aa-%da%86%d9%87%d9%84-%d8%b1%d9%88%d8%b2%d9%87-%d8%b9%d9%84%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1/feed/ 0 مدرسه فلاحت مظفری https://tehrannameh.com/list/%d9%85/%d9%85%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%87-%d9%81%d9%84%d8%a7%d8%ad%d8%aa-%d9%85%d8%b8%d9%81%d8%b1%db%8c/ https://tehrannameh.com/list/%d9%85/%d9%85%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%87-%d9%81%d9%84%d8%a7%d8%ad%d8%aa-%d9%85%d8%b8%d9%81%d8%b1%db%8c/#respond Fri, 02 Apr 2021 05:27:39 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d9%85%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%87-%d9%81%d9%84%d8%a7%d8%ad%d8%aa-%d9%85%d8%b8%d9%81%d8%b1%db%8c/ مدرسه فلاحت مظفری – در دوره مظفرالدین شاه اقداماتی انجام شد از جمله تاسیس مدارس گوناگون. مبدع نظام نوین آموزش میرزا حسن رشدیه بود. او به همراه امین‌الدوله به تهران آمد و نخستین مدرسه را که در آن روش تدریس الفبای مقطع به کار می‌رفت و آموزش حروف از روی شکل آن‌ها صورت می‌گرفت، در تهران تأسیس کرد. همچنین چند مدرسه عالی مانند مدرسه علوم سیاسی (۱۳۱۷ق./۱۸۹۹م.) توسط میرزا حسن‌خان مشیرالملک و مدرسه فلاحت مظفری به ریاست یک بلژیکی (۱۳۱۸ق./۱۹۰۰-۱۹۰۱م.) در همین دوره تأسیس شد.

مدرسه فلاحت مظفری( ۱۲۷۹ خ.)، در قریه چهاردانگه تهران تأسیس شد. این مدرسه پس از ۶ سال به محل دانش سرای عالی منتقل گردید و باغ نگارستان برای انجام عملیات کشاورزی آن در نظر گرفته شد. مدرسه فلاحت مظفری در سال ۱۲۸۵ تعطیل گردید و مجدداً در سال ۱۲۹۶ تحت عنوان دبستان برزگران زیر نظر وزارت فواید عامه، در اراضی کاخ سلیمانیه کرج (محل فعلی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی) آغاز به کار کرد. این دبستان در سال ۱۳۰۱ به محل ژاندارمری در خیابان مولوی تهران منتقل و پس از مدت کوتاهی تعطیل گردید. در همین سال، مجدداً این مجموعه با عنوان مدرسه فلاحت آغاز به کار کرد و در سال ۱۳۰۲ به مدرسه عالی فلاحت و صنایع روستایی که به گروه های آموزشی ماشین های کشاورزی، دامپزشکی، نوغان و چایکاری تقسیم می شد، تغییر نام داد. در سال ۱۳۱۳ دانشکده دامپزشکی به این مدرسه ملحق شد و این دو تحت عنوان بنگاه های علمی فلاحتی کرج به فعالیت خود ادامه دادند. مجموعه فوق در سال ۱۳۱۹ به دانشکده کشاورزی تبدیل شد و در سال ۱۳۲۸ از وزارت کشاورزی منتزع و به عنوان یکی از دانشکده های دانشگاه تهران، به این دانشگاه پیوست. در سال ۱۳۴۵ دانشکده جنگلداری در جوار دانشکده کشاورزی تأسیس شد و از سال ۱۳۵۱ به دانشکده منابع طبیعی تغییر نام داد. در سال ۱۳۵۴، مرکز تحقیقات بین المللی همزیستی با کویر با ساختاری متشکل از ۱۱ بخش پژوهشی در رشته های علوم انسانی و طبیعی در واحد مرکزی و چندین ایستگاه پژوهشی در رشته های پیرامون کویر و بیابان تأسیس گردید. در سال ۱۳۸۴ دانشکده های کشاورزی و منابع طبیعی و مرکز تحقیقات بین المللی همزیستی با کویر در چارچوب ساختار جدید دانشگاه تهران، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی را به وجود آوردند./پایگاه پردیس دانشگاه تهران.

 

]]> https://tehrannameh.com/list/%d9%85/%d9%85%d8%af%d8%b1%d8%b3%d9%87-%d9%81%d9%84%d8%a7%d8%ad%d8%aa-%d9%85%d8%b8%d9%81%d8%b1%db%8c/feed/ 0 درالکتابه ناصری https://tehrannameh.com/list/%d8%af/%d8%af%d8%b1%d8%a7%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%db%8c/ https://tehrannameh.com/list/%d8%af/%d8%af%d8%b1%d8%a7%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%db%8c/#respond Thu, 25 Mar 2021 13:45:28 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%af%d8%b1%d8%a7%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%db%8c/ دارالکتابه ناصری

عمادالکُتّاب نخستین آموزشگاه خوشنویسی تهران را سه سال پیش از ترور ناصرالدین‌شاه در خیابان ناصریه (ناصرخسرو) تاسیس کرد. وی اولین خوشنویسی است که کتابچه‌های رسم‌المشق یا رسم‌الخط را برای استفاده نوآموزان ابداع کرد که این ابتکار عمادالکتاب در رواج دوباره خوشنویسی پس از گسستگی زنجیره مکتب استادان قدیم بسیار موثر بود و نقشی قطعی در فراگیر شدن شیوه خوشنویسی کلهر که او دنبال می‌کرد داشت. او پس از کلهر نامدارترین خوشنویس معاصر است. به‌جز اواخر عمر که شغل درباری یافت و ‌راحتی و آسایش را چشید، باقی عمر بر او سخت گذشت.

 

میرزا محمدحسین سیفی‌قزوینی (۱۳۱۵ -۱۲۴۰خورشیدی) ملقب به عمادالکتاب و از استادان خوشنویس خط نستعلیق در صدسال گذشته بود که پیرو و گسترش‌دهنده سبک و شیوه خاص میرزای کلهر است. پدرش قباله‌‌نویس و مادرش از سادات سیفی قزوین بود. مدتی نزد میرزا محمدعلی خوشنویس خط آموخت. بعد به عتبات رفت به سختی روزگارش می‌گذشت. عاقبت از تنگدستی به ستوه آمد و به ایران بازگشت. دو سال در تهران ماند وازدواج کرد. در سال ۱۲۷۱ خورشیدی در خیابان ناصرخسرو آموزشگاه خوشنویسی دایر کرد و اسم آن را «دارالکتابه» گذاشت. او از کاتبان وزارت انطباعات بود و نسخه‌ای از شاهنامه فردوسی را برای مظفرالدین‌شاه خوشنویسی کرد و به این مناسبت لقب «عمادالکتاب» گرفت. در انقلاب مشروطه به جرگه آزادی‌خواهان پیوست. وی ۷ سال معلم مشق احمدمیرزا (احمدشاه) شد و در دوره سلطنت وی، مدتی منشی وزارت داخله بود.

در سال ۱۲۹۵ عضو کمیته مجازات شد و در جریان محاکمه کمیته مجازات به ۵ سال حبس محکوم شد و تا سال ۱۳۰۰(۶۰سالگی) زندانی بود، سپس محکوم به توقف در قم شد، تا آنکه در سال ۱۳۰۴ در دفتر مخصوص رضا‌شاه به سمت فرمان‌‌نگار مشغول خدمت شد و مامور تحریر فرامین و نامه‌ها شد. عمادالکتاب، در سال ۱۳۱۳ به پاس خدمات صادقانه‌اش، موفق به دریافت نشان درجه یک فرهنگ از وزارت معارف (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعلی) و یک قطعه مدال نفیس از دربار رضا‌شاه شد. در دربار پهلوی سمت خوشنویس مخصوص داشت. او از نقاشی آب رنگ و سیاه قلم سررشته داشت و شعر هم می‌سرود. وی در ۷۵ سالگی در بیست و ششم تیرماه سال ۱۳۱۵ شمسی در تهران درگذشت و در امامزاده عبدالله شهرری دفن شد.

کمیته مجازات:

در سال ۱۲۹۵ عضو کمیته مجازات شد و بیانیه‌ها و شب‌نامه‌ها را او می‌نوشت. در جریان محاکمه کمیته مجازات به ۵ سال حبس محکوم شد.

«…عماد الکتاب نیز مانند علی‌اکبر ارداقی با معرفی کریم دواتگر وارد کمیته مجازات شد و به‌خاطر برخورداری از خط خوش کار نگارش بیانیه‌ها را به او سپردند.» (کمیته مجازات، عبدالله متولی، ص ۱۵۷).

وثوق‌الدوله در باره نقش عمادالکتاب گفت:

«… این چند تن آدمکش روی احساسات و عقاید شخصی خود دست به آدمکشی زدند و کمال‌الوزاره و عمادالکتاب که هر دو از عمال سفارت انگلیس بودند، ریاست آن گروه را به عهده گرفتند. چنان که بعدها در دولت من و در ایام حکومت و زمامداری من هیچ‌‌گونه اقدام شدیدی نسبت به کمال‌الوزاره و عمادالکتاب به عمل نیامد.» ماهنامه بهارستان. عمادالکتاب به توصیه ادوارد براون ایرانشناس از زندان آزاد شد. عیسی صدیق در کتاب یادگار عمر از این موضوع یاد می‌کند.

در بخشی از سریال تلویزیونی هزاردستان به کارگردانی علی حاتمی با نام کمیته مجازات جزئیات که با حقایق تاریخی دقیقا انطباق ندارد شخصیت «رضا تفنگچی» در این فیلم با بازیگری جمشید مشایخی آمیخته‌ای از شخصیت عمادالکتاب و کریم دواتگر در روایتی شخصی از نظر کارگردان است.

خوشنویسی:

در دوره قاجار با ظهور پدیده چاپ و چاپ‌سنگی و همچنین گسستگی ارتباط خوشنویسان با سلسله استادان قدیمی در خط ایرانی به‌ویژه نستعلیق نویسی تغییراتی حاصل شد.  

از سده یازدهم هجری سیاه ‌مشق نویسی از صورت یک تمرین ساده ابتدایی به مثابه زبان و بیانی تازه مطرح شد که در سده سیزدهم به اوج رسید. زبانی که به‌عنوان یک هنر ناب و فارغ از دغدغه انتقال ادبی مفاهیم و فقط با ایجاد زیبایی بصری تا به امروز تداوم یافته‌ است. این هنر در دوره قاجار به‌‌دست هنرمندانی چون میرزاغلام‌رضا اصفهانی و میرحسین خوشنویس قله‌های هنر را درنوردید. در اواخر دوره قاجار جامعه‌ گام‌های نخست حرکت به ‌سوی مدرن شدن را طی می‌‌کرد. خوشنویسی هم به سمت هنرهای کاربردی رفت و تحول پیدا کرد. میرزا محمدرضا کلهر با نگارش روزنامه‌هایی چون شرف و شرافت و کتاب‌هایی چون فیض‌الدموع و سفرنامه‌های ناصرالدین‌شاه قاجار به خراسان نمونه‌هایی برای تمرین مشق در وسعت زیاد برای مشتاقان به‌جای گذاشت. از آنجایی که ارتباط خوشنویسان در اواخر دوره قاجار با سلسله استادان قدیمی قطع شده بود آثار چاپ شده محمدرضا کلهر سرمشق خوبی برای علاقه‌مندان به خط به ‌شمار می‌‌رفت این شیوه تا همین دو سه دهه اخیر، شیوه رایج و مطلوب خوشنویسان معاصر بود.

پس از کلهر عمادالکتاب از آثار او مشق کرد و این شیوه را رواج داد. عمادالکتاب آخرین حلقه از سلسله استادان پیشین در خط است که از او «آداب المشقی» باقی ماند و همین او را به سلسله خوشنویسان معاصر متصل کرد. آثار بسیاری از او باقی است. وی شاگردان بسیاری داشت، از جمله علی‌منظوری، ملک‌الخطاطین، حسن زرین‌خط، علی‌اکبر کاوه، ابراهیم بوذری و … او کتابت بسیار نفیس شاهنامه فردوسی معروف به «امیربهادری» را به چاپ رساند. کتابت سیاحت نامه استانلی به آفریقا، کتابت نامه دانش‌ وران ناصری در ۱۳۱۸ قمری، کتابت ترجیع‌‌بند ‌هاتف‌اصفهانی، کتابت اوصاف‌الاشراف و نوشتن کتیبه‌های اطراف صحن خانقاه و مقبره صفی‌علی‌شاه و حدیث (ولایت علی‌بن ابی‌طالب … الخ) در حضرت عبدالعظیم مقابل صحن حمزه بن‌موسی بن جعفر(سلام الله علیهم)  و کتیبه سردر ورودی بیمارستان فیروزآبادی در شهر ری و غیره از آثار شیوه‌ای اوست. قطعات و مرقعات بسیار باارزشی از عمادالکتاب در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی و دولتی ایران و سایر کشورهای جهان نگهداری می‌شود.

 

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%af/%d8%af%d8%b1%d8%a7%d9%84%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%db%8c/feed/ 0 وایلد سازنده سفارت انگلیس در تهران https://tehrannameh.com/list/%d9%88/%d9%88%d8%a7%db%8c%d9%84%d8%af-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%86%d8%af%d9%87-%d8%b3%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%aa-%d8%a7%d9%86%da%af%d9%84%db%8c%d8%b3-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/ https://tehrannameh.com/list/%d9%88/%d9%88%d8%a7%db%8c%d9%84%d8%af-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%86%d8%af%d9%87-%d8%b3%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%aa-%d8%a7%d9%86%da%af%d9%84%db%8c%d8%b3-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/#respond Wed, 24 Mar 2021 23:00:01 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d9%88%d8%a7%db%8c%d9%84%d8%af-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%86%d8%af%d9%87-%d8%b3%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%aa-%d8%a7%d9%86%da%af%d9%84%db%8c%d8%b3-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/ وایلد، سازنده سفارت انگلیس در تهران – انگلیس پیش از قاجاریه با ایران روابطی داشت، اما نه پیوسته و مدام، بلکه دو کشور بسته به سیاست روز خود گاه نزدیک و گاهی دور می‌شدند. این روابط از سوی طرفین هیچ‌گاه تهاجمی و سلطه‌جویانه نبود، تا اینکه سده نوزده و عصر استعماری انگلیس آغاز شد. در این موسم حکومت ایران به دست قاجاریه افتاد. در اوایل این حکومت، سلطه‌گر دیگر این عصر جهان، روسیه بر ایران تاخت و بخش عظیمی از خاک ایران را تصرف کرد و به سرزمین خود افزود.
 
دو استعمارگر در این حادثه نحس شریک و هم داستان شدند و ایران باقیمانده را رها نکردند زیرا می‌دانستند ترکان و کردان و از قوم لر یا دیگر مردمان این مرز و بوم این خفت و خواری را بر نمی‌تابند و شورش و هنگامه به‌پا خواهند کرد و خاک از دست رفته را باز پس خواهند گرفت. چنان که شاه اسماعیل و نادر و آقامحمدخان و… گرفتند و این به مصلحت دو استعمارگر نبود. بنابراین به دربار فتحعلی شاه نفوذ کردند و بنا بر صلاح خویش، ایران را به حال محتضری درآوردند که نه می‌مرد و نه جان به‌در می‌برد. پس از آن برای ماندن در این سرزمین طرحی دراز دامان درانداختند و در پایتخت تازه تاسیس ایران رحل اقامت افکندند. هر دو دولت با رقابتی تنگاتنگ در محله عتیق بازار قرب هم، هر یک زمینی تصرف کردند و عمارتی برای ایلچی خود بنا نهادند. نام باغ و قهوه‌خانه و… ایلچی بازمانده آن ایام است. سالیانی چون گذشت درباریان را آسان‌تر از تصور به ثمن‌بخس خریدند و نفس مخالفانی چون امیرکبیر و قائم مقام را بریدند و میخ خیمه تسلط و چیرگی را بر این خاک بی‌ادعا و مردم بی نوا کوبیدند و آنچه نباید کردند. دو رقیب امکان حضور دیگر مدعیان فرنگ را در این میدان از آنان ستاندند و عرصه را برای عرض‌اندامشان تنگ کردند. بعدها به قصد غلبه برتر محل سفارت را ارتقای کیفی دادند و باز هم در رقابت با یکدیگر همسایگی برگزیدند.
نخستین هیات ثابت نمایندگی انگلیس، در سال ۱۸۲۱ میلادی / ۱۲۰۰ خورشیدی در باغ ایلچی در محله بازار تهران گود زنبورکخانه استقرار یافت. با گذشت حدود چهل سال انگلیسی‌ها جایی خواستند با ابهت‌تر و مناسب نقش استعماری و دور از فشردگی محله بازار و هم برای فرار از آب آلوده و غیربهداشتی، زمینی وسیع در شمال حصار صفوی تهران در خیابان فردوسی کنونی تهران به قیمت بیست هزار تومان خریدند. بنای جدید سفارتخانه را به معمار مشهور آن زمان انگلیس جیمز وایلد سپردند. وایلد معماری شناخته شده و باتجربه در خاورمیانه بود. طرح وایلد شامل چارچوب و پوشش آهنی ساخت انگلیس برای سقف بود. عملیات احداث به زودی آغاز شد. وی ابتدا خواست عملیات احداث را در اواخر سال ۱۸۷۱ / ۱۲۵۱ خورشیدی تمام کند، اما بر این داستان با اوضاع روز ایران، افتاد مشکل‌ها.  بخشی از سقف بنا در ژانویه سال ۱۸۷۱ در حین انتقال از انگلیس به ایران در دریا از دست رفت و بسیاری از آب‌روهای شیروانی که از جنس چدن بود، شکست. در روز ۱۸ مارس /  اواخر اسفند دو کاروان شامل ۳۶۷ شتر که سقف آهنی را حمل می‌کرد، از بندر بوشهر در خلیج فارس به راه افتاد.
کاروان نخست چند هفته توسط ماموران مالیاتی ایران که در پی گرفتن پول بودند، توقیف شد. کمی پس از آزادی این کاروان مورد دستبرد راهزنان قرار گرفت و غارت و یکی از محافظان کاروان کشته شد و مهره‌های آهنی پوشش سقف از دست رفت. افراد کاروان به ناچار بخشی از محموله را در کوه‌های نزدیک شیراز بر شانه‌های خود حمل کردند، تا عاقبت سقف بنا در ۲۴ ژوئن (اوایل تیرماه) به تهران رسید. مشکل دیگر کمبود مصالح لازم و مناسب بود و حتی به سبب قحطی شدید آن ایام و نبود قاطر برای حمل، بخش دیگری از محموله در بغداد زمین‌گیر شد. قفل‌های فرستاده شده عوضی بود و سختی‌های فراوان دیگر ساخت عمارت را بسیار دشوار کرد. عاقبت با همه ماجراها بنای تاریخی سفارت انگلیس در ژوئن ۱۸۷۶ به پایان رسید و در اختیار ایلچی و دستیارانش قرار گرفت تا به افزایش قدرت دولت عصر ویکتوریایی کمک شایانی کند. این بنا شاهد حوادث بسیاری بوده است، نظیر؛ اجرای سالانه بزرگ‌ترین جشن دیپلماتیک تولد الیزابت دوم، بست‌نشینی سال ۱۹۰۶ /  ۱۲۸۵ ش دوران انقلاب مشروطه و حوادث فراوان دیگر. این عمارت محل اقامت جورج کرزن که بعد نایب‌السطنه و فرمانفرمای انگلیس در هند شد در سال ۱۸۸۹، گرترود بل در سال ۱۸۹۲ و مورتیمر دوراند در سال ۱۸۹۵، چارلز هاردینگ (نایب‌السلطنه و فرمانفرمای بعدی هند) و سیسیل اسپرینگ- رایس و … بوده است.و اما معمار این عمارت و دستیار او، جیمز ویلیام وایلد (۹ مارس ۱۸۱۴ – ۷ نوامبر ۱۸۹۲) معمار انگلیسی بود.
پدرش چارلز وایلد است. او در لینکلن زاده شد. وی از سال ۱۸۳۰ نزد معمار جورج بسوی George Basevi به آموزش پرداخت و پس از کارآموزی ابتدا در سبک گوتیک (Gothic style گوتیک سبکی معمول در قرون وسطی در اروپا بود) کار کرد و مهارت یافت و با طراحی یک کلیسا کارش را آغاز کرد و پس از آن و پیش از ۱۸۴۰ شش کلیسا طراحی کرد و در انگلستان به شهرت و آوازه فراوانی دست یافت. سپس به معماری رومی پرداخت. او در ماه ژوئیه ۱۸۴۱ یک سالن ۲۸۵۰ صندلی را در لیورپول برای انجمن کشاورزی سلطنتی ساخت و از سال ۱۸۴۲ در مصر با کارل ریچارد لپسیوس Karl Richard Lepsius مصرشناس همکاری کرد و چندین سال در مصر گذراند. وایلد در سال ۱۸۴۸ به انگلیس بازگشت و در سال ۱۸۵۱ به‌عنوان معمار داخلی منصوب شد و برج Grimsby را در سال ۱۸۵۲ تکمیل کرد و موزه جنوبی کنزینگتن South Kensington را طراحی کرد.
در سال ۱۸۶۷، به‌عنوان دستیار ارشد معماری سرهنگ هنری اسکات منصوب شد. کلیساهای بسیاری در سراسر مدیترانه از آجر ساخته شده است. او با این مصالح آشنا شد و در طراحی عمارت سفارت تهران از آجر استفاده کرد. در سال ۱۸۶۹، طرح‌هایی برای ساختمان‌های سفارتخانه برای سفارت انگلیس در اسکندریه و سفارت در تهران فراهم کرد که تنها دومی ساخته شد. ساخت سفارت انگلیس در تهران در ۱۸۷۱ آغاز شد و در ژوئن ۱۸۷۶ پایان رسید. او از سال ۱۸۷۸ تا ۱۸۹۲ سرپرستی موزه John Soane را بر عهده داشت. نقاشی‌های سفر او، در حال حاضر در موسسه گریفیث دانشگاه آکسفورد قرار دارد. موزه ویکتوریا و آلبرت نیز مجموعه‌ای از طرح‌های وی را نمایش می‌دهد. دستیار نظارتی او در تهران، کاسپار پوردون کلارک بود. وی کسی است که همچنین در سال ۱۸۷۲ در اسکندریه برای نظارت بر دکوراسیون‌های تزئینی در کلیسای وایلد همکاری داشت. کلارک زاده سال ۱۸۴۶، پسر دوم ادوارد مارمودوک کلارک است. او در سال ۱۸۶۷ در ساخت موزه کنزینگتن جنوبی با وایلد همکاری و بر تولید موزاییک نظارت داشت. کلارک از سال ۱۸۷۴، به‌عنوان مهندس ناظر بر ساخت عمارت سفارت تهران، نظارت داشت.

References
-Brodie, Antonia (2001). Directory of British Architects 1834–1914. p.989
– a b c d “Griffith Institute Archive Description of material”. Griffith Institute Archive.
-a b c Jackson, Neil (2000). “Christ Church, Streatham, and the Rise of Constructional Polychromy”. Architectural History. 43: 219–52. doi:10.2307/1568695.
– “Christ Church, Streatham, Surrey”. The Christian Guardian: 196. 1842.
-“Royal Academy”. Gentleman’s Magazine: 68. July 1840.
-“The Liverpool Pavilion”. The Civil Engineer and Architect’s Journal: 3–4. 1842.
-Crinson, Mark (1996). Empire Building: Orientalism and Victorian Architecture. London: Routledge. ISBN 978-0-415-13940-3.
-Stephen Bayley (10 December 2006). “Much more than a doll’s house”. London: The Guardian. Retrieved 6 March 2012.
-“Hampshire”. The British Magazine, and Monthly Register of Religious and Ecclesiastical Information. IX: 705. 1836.
-“A Brief History of West End”. West End Local History Society. Archived from the original on 22 July 2012. Retrieved 11 February 2013.
-“CHELMSFORD, St. John, Moulsham”. Archived from the original on 29 April 2014.
-Bettley, James; Nikolaus, Pevsner (2007). Essex. Buildings of England. Yale University Press. p. 207. ISBN 978-0-300-11614-4.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d9%88/%d9%88%d8%a7%db%8c%d9%84%d8%af-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%86%d8%af%d9%87-%d8%b3%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%aa-%d8%a7%d9%86%da%af%d9%84%db%8c%d8%b3-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/feed/ 0