آل بویه از مردم دیلم ناحیه كوهستانی‌ شمال قزوین بودند كه پیشینه شان به پیش از میلاد می‌‌رسید. بنیان‌گذار این سلسله عمادالدوله است. این دولت به سه بخش تقسیم شد: شیراز و ری‌ و بغداد. دولت سنی‌ مذهب سامانی‌ با آل بویه كه مذهب شیعه داشتند دائم در جنگ بودند. / تاریخ ایران، ر. فرای‌، ص 217.

 در دوران حكومت سلسله آل بویه كه از نسل بزرگان ساسانی‌ (بهرام گور) بودند و به تجدید حیات فرهنگی‌ ساسانیان علاقه داشتند، دیه تهران چندان معتبر نبوده، اما در این گستره شهر ری‌ یكی‌ از دو پایتخت این سلسله به شمار می‌‌آمده است.

 «بویه» پدر عمادالدوله و ركن الدوله و معزالدوله بود. در سال 328ق. میان ركن الدوله و وشمگیر در اطراف ری‌ جنگ در گرفت و وشمگیر پیروز شد.
/ تاریخ طبرستان، ابن اسفندیار، ج1، ص296.

 دولت آل بویه به تدریج قوام گرفت و دو شهر بزرگ دنیای‌ آن عهد یعنی‌ ری‌ و بغداد به تسخیر آن‌ها درآمد و بدین ترتیب پهنه تهران در اختیار ركن الدوله قرار گرفت.

 ركن الدوله مملكت خویش را میان فرزندان خود، فخرالدوله و مؤیدالدوله و عضدالدوله تقسیم كرد و ری‌، طبرستان، قزوین، همدان، ساوه تا ابهر و زنجان به فخرالدوله سپرده شد. ركن‌الدوله در 366ق. درگذشت. / زین‌الاخبار، ص47؛ كامل ابن اثیر، ج7، ص80؛ تاریخ گزیده، ج1، ص 417؛ تاریخ جهان آرا، ص77.

 آرتور پوپ درباره تحولات فرهنگی‌ و به خصوص معماری‌ ایران در دوره آل بویه می‌‌نویسد:

 «ایران مركزی‌ در دوران پادشاهی‌ آل بویه به همان ترتیب جلوه فرهنگی‌ تا حدی‌ متفاوتی‌ را پدید آورد. فخرالدوله و عضدالدوله از شاهان پر قدرت دیلمی‌ با پیروی‌ از ظریف‌ترین سنت‌های‌ ایرانی‌ به كار ساختمانی‌ وسیعی‌ دست یازیدند، كه اینك تقریباً چیزی‌ از آن‌ها در دست نیست… .» / معماری‌ ایران، ص100.

 فخرالدوله و پسرش مجدالدوله تا حمله محمد غزنوی‌ در ری‌ و پهنه تهران حكومت كردند و از آن پس حكمفرمایی‌ این حدود را غزنویان به عهده داشتند.

 در دوران آل بویه تشیع در منطقه همزمان و هماهنگ با جنبش علویان رونق گرفت. پادشاهان این دودمان تمایل بسیاری‌ به احیای‌ آداب و رسوم و عادات ایرانیان باستان داشتند و به ترویج آن همت گماشتند. / كتاب صاحب عباد، ص 24.

 زمان بوییان ری‌ این بنای‌ باستانی‌ از نوساخته شد، چنان‌كه یاقوت اشاره كند. / معجم‌البلدان، ج3، ص855.

 در این دوره شهر ری‌ پایتخت بوده است و بازهم در معجم البلدان آمده كه قلعه ری‌ به دست فخرالدوله دیلمی‌ تعمیر گردید.

 در فرهنگ آنندراج چنین ذكر شده است:

 «فخرالدوله دیلمی‌ برگرد كوه ری‌ حصاری‌ كشیده در آن عمارت و قصور موفور قرار داده آن را فخرآباد نام نهاده… .» / فرهنگ آنندراج، ج2، ص246؛ معجم‌البلدان، ج3، ص 855 .

 مراد از این كوه، كوه رشكان میان كارخانه گلیسیرین و كارخانه سیمان است.

 قصر سیدآباد زن فخرالدوله و مادر مجدالدوله در سال 394ق. در ری‌ بنا گردید. / ری‌ باستان، ج 1، ص 351.

 حوزه عمل ری‌ در نیمه دوم قرن چهارم به عهد بوییان بسیار وسیع بوده، و شهرهایی‌ مانند ساوه، قزوین، ابهر و قم را چنان‌كه در «احسن التقاسیم» نقل گردیده درمیان داشته است. / ری‌ باستان، ج 2، ص 475.

 آرامگاه سلاطین آل بویه درتقی‌ آباد شهرری‌ در دامنه كوه طبرك واقع است و به نقاره خانه شهرت دارد.

 نقاره خانه كه در جای‌ خود از آن سخن می‌‌گوییم شامل محوطه وسیع و مدوری‌ است با قطر36 متر.

 به زمان آل بویه، ری‌ بدین زمان نیزپایتخت بود، آثار زوراء یا نصرآباد یا دزرشكان قدیم همچنان باقی‌ بود تا آن‌كه فخرالدوله دیلمی‌ قلعه و بناهای‌ آن را تجدید عمارت كرد و به ذخایر و اسلحه بیاراست و به فخر آباد موسوم ساخت. / معجم البلدان، ج 3، ص 855 .

 یاقوت اشاره كرده كه این محل بر آب‌های‌ جاری‌ و بستان‌ها اشراف دارد و بسیار باصفاست. قصر فخرالدوله بر روی‌ این كوه واقع و بسیار رفیع بود، چنان‌كه صاحب عباد در مدح فخرالدوله و وصف قصراو سروده (كتاب صاحب عباد، تألیف بهمنیار، ص233):

 یـا بـانیـا للقصـر  بل للعلا

     همــك والفــرقــد سیـان

 لم تبی‌ هذا القصر بل صغته

     تـا جا علی‌ مفرق جرجان…

 یعنی‌: ای‌ بنا كننده‌ای‌ كه كاخ بلند، بلكه نفس بلندی‌ را بر می‌‌آوری‌، همت تو و ستاره فرقد در بلندی‌ همانندند. این‌جا كاخ پی‌ نیفكندی‌ بلكه تاجی‌ بر تارك جرجان به قالب ریختی‌ ) كاخ به مناسبت بلندی‌ و زیبایی‌ به تاجی‌ بر فرق جرجان تشبیه شده).

 این توصیفی‌ كه صاحب عباد از بلندی‌ كاخ فخرالدوله كرده، همانند وصفی‌ است كه فردوسی‌ در باب كاخ اردوان – كه به موجب همه قراین در همین بلندی‌ بنا شده بوده – در شاهنامه (طبع بروخیم، ج7، ص 1930، س11) آورده بدین قرار:

 یكـی‌ كـاخ بود اردوان را بلند

 به كاخ اندرون برده‌ای‌ ارجمند

 / قصران، ص 302.

 سیده در ری‌ جز قصر سیدآباد كه ذكر آن گذشت، دیهی‌ نیز به نام سیدآباد بساخت. / ری‌ باستان، ج 2، ص 171.