راجع به قلعه امامه در تاریخ گیلان مى‌‌خوانیم: «… [لشكر كوه و گیلان همراه سپهسالار محمد بن نوپاشا [بر موجب اشارت چون به طالقان رفتند اول قلعه فالیس طالقان را فتح نمودند… به پاى قلعه لورا رفتند… از آن‌‌جا به سوى قلعه امامه آوردند و آن را مسخر ساختند از آن‌‌جا به محاصره قلعه شمیران شتافتند.» / تاریخ گیلان و دیلمستان، ص 157.

 یاقوت درباره امامه گفته: «اَنْبامَه قلعة قرب الهى» / معجم البلدان، ج 1، ص 369.

 انبامه در قدیم امیرنشین قصران داخل بوده است و آن حدود را وقایعى است، در تاریخ طبرستان ابن اسفندیار درج شده:

 «[سلطان طغرل بن ارسلان] چون به دامغان رسید و آن ولایت هنوز به حكم شاه اردشیر [بن حسن بن رستم بن على، از فرقه ثانى از باوندیه طبرستان] بود، مثال نبشت تا چندان‌‌كه آن‌‌جا باشد علوفه دهند، و با قزل ارسلان [از اتابكان آذربایجان] عهد كرد، و خوار و رى با دیوان گرفت و به دوازده هزار دینار رازى آن روز قلعه انبامه از امیران قصران به نایبان خویش سپرد. / تاریخ طبرستان، ص 152.

 این واقعه در اواسط نیمه دوم قرن ششم، در حدود سال 581 بود؛ و قلعه انبامه چنان‌‌كه گذشت به نایبان شاه اردشیر سپرده شد، تا آن‌‌كه در حدود سال 587 عمادوزّان رازى، از رؤساى معروف شافیه، آن‌‌جا را به مدد لشكر قتیبه دختر اینانج وزن قزل ارسلان براى چند ماهى به دست آورد، لكن شاه اردشیر دوباره آن‌‌جا را بگرفت. این واقعه در تاریخ طبرستان بدین گونه ثبت شده:

 «… عمادوزّان حشر گرد كرد، ]چون شاه اردشیر بن حسن[ با آمل آمدند؛ و به پایان قلعه امامه قصران شد با لشكر قتیبه كذا [(؟)] و مستخلص كرد و رئیس قصران عادل نام را آن‌‌جا بنشاند به مدت هفت هشت ماه. دگرباره شاه اردشیر بیامد و محاصره قلعه داد. شب و روز نگذاشت كه آسایند، تا به زدال كانى پهلوان گفتند، مردى بسطامى رسن در سر حائطى افكند و برشد و بعد از آن سى مرد را بر كشیده و به مكابره و قهر قلعه ستدند و عادل را با جمله اتباع و زن و فرزند او كشته، سر عادل را كاه در كرده مدت یك سال به قصران درآویخته داشتند…» / تاریخ طبرستان، ص 155.

 استوارى قلعه انبامه بدان پایه بود كه ذكر آن در ردیف قلعه فیروز كوه و قلعه استوناوند رى آمده است. در تاریخ طبرستان در پادشاهى حسام‌‌الدوله اردشیر بن حسن مذكور در وقایع فوق، در بیان قلعه‌‌هاى معمورى كه وى را در اختیار بوده چنین درج شده است:

 «… به چندین مواضع كه یاد رفت او را قلعه‌‌هاى معمور بود با خاصّگان و كوتوال و مشرف و قلعه‌‌ها و چهارپایان كه ذخیره قلعه بردندى و هفت هزار مرد خاصّه و خاصه در را نام بر جریده عارض بود، و مفصّل این است:

 … حرف، درون تمیشه، كوه و دشت: انبامه… سواته كوه، پیروز كوه، استوناوند…» / همان، ص 124.

 در آثار ظهیرالدین مرعشى نیز نام انبامه (امامه) در مواردى به چشم مى‌‌خورد.

 در تعریف و توصیف قلعه انبامه از پیشینیان مطلبى در منابع به نظر نرسید، لكن در عصر ناصرالدین شاه قاجار (در یكى از روزهاى سال 1304 ق. كه وى بدین آبادى رفته بود(، اعتمادالسلطنه وزیر دارالتألیف، به معتمدالسلطان عارف خان افندى مترجم تركى عثمانى دستور داد كه سوار شود و به گرد امامه بگردد، و جغرافیاى آن‌‌جا را فراهم آورد. وى در این باب نوشته‌‌اى مفید گرد آورد و در ضمن آن در باب بقایاى این قلعه نیز شرحى نوشت كه ملخّص آن با اندك تصرف چنین است:

 «قلعه عتیقه مخروبه‌‌اى است واقع در ربع فرسخى شمال شرقى قریه مذكور كه در طرح شبیه مثلث متساوى الساقین است و فقط از سنگ و آهك و شن بنا نموده‌‌اند، و سنگ‌‌هایى كه در قلعه به كار برده‌‌اند تخته سنگ‌‌هاى قطور بزرگ است و از وضع معلوم مى‌‌شود كه دستى خراب كرده‌‌اند نه این‌‌كه به مرور خراب شده باشد. ضلع شرقى و غربى این قلعه پنجاه ذرع و ضلع جنوب مشرقى آن چهل و دو ذرع و كثیر الاضلاع و عبارت از خطوط مختلط است. صحن قلعه صاف نیست، زمینى است عارضه‌‌دار و اغلب پرتگاه و پر از سنگ‌‌هاى بلند كه مانند شاخ از زمین برآمده. صحن قلعه را یك سنگلاخ مانع التردّد نموده است. در سمت شمال قلعه گویا ارك حكومتى بوده و عمارتى هم داشته است. قطر دیوار قلعه در بعض جا دو و غالباً سه ذرع است و نظر به ارتفاع برج‌‌هاى بازمانده، ارتفاع دیوارها ده تا دوازده ذرع بوده است. شماره برج‌‌ها رو به مغرب سه و رو به جنوب دو و رو به مشرق دو كه جمعاً هفت برج در خارج و دو برج نیز رو به جنوب در داخل دارد.، ارتفاع حالیه این برج‌‌ها از هشت الى یازده ذرع است. در جنب برج جنوبى كه در زاویه واقع است آب انبارى خیلى وسیع و عمیق و محكمى ساخته و آب آن را از دره واقع در سمت مغربى قلعه با تنبوشه آورده بوده‌‌اند. راه قدیم قلعه از دره واقع در سمت جنوب شرقى بوده در دو طرف تپه قلعه دو دره است. ارتفاع قلعه از سطح دره‌‌ها از صد و پنجاه متر الى سیصد متر است…» / كراسة المعى، ص 113.

 در مقاله مذكور از دیه امامه نیز سخن رفته، كه خلاصه‌‌اى از آن درج مى‌‌شود:

 «این قریه عبارت از دو محله، و طول آبادى آن از شمال الى جنوب، و سطوح مایله شمالى و مغربى آن از سطوح مایله جنوبى و مشرقى مرتفع‌‌تر، و محله «امامه علیا» در شمال و «امامه سفلى« در جنوب واقع است. سه مسجد و دو حسینیه و دو حمام دهقانى و صد و چهل خانه كه چند بابش دو طبقه و مخصوص به اعیان قریه است، دارد. قریب هفتصد نفر اهالى در این قریه مسكون است. محصولات ارضیه‌‌اش عبارت از گندم، جو، ارزن، باقلا، نخود، عدس، و میوه جات آن نیز على العموم سیب؛ آلوچه جنگلى و خیلى كم از میوه جات بستانى است. تربت دو امامزاده امامزاده نوراللّه و شاهزاده حسین و یك قلعه عتیقه مخروبه در داخله حدود این قریه به انظار مى‌‌رسد.» / همان، نقل از رى باستان، ج 2، ص 398.

 امامه كه در شش كیلومترى فشم و در منطقه‌‌اى بسیار مرتفع و خوش آب و هوا واقع است و داراى چشمه‌‌هاى زلال و طبیعتى خیال‌‌انگیز است، مانند تمامى دیدنى‌‌هاى خوش آب و هواى اطراف تهران در تابستان‌‌ها پذیراى عده زیادى از تهران نشینان گرمازده است، اما در فصول دیگر اهالى بومى كه جمعیتى بالغ بر هزار نفر مى‌‌شود تنها ماندگاران باوفاى این دیه‌‌اند. در آن‌‌جا قلعه باستانى مخروبه‌‌اى به شكل مثلث متساوى‌‌الساقین از سنگ و آهك و شن یادگار ایام كهن باقى است و در مغرب آن كوهى است با نام اسكول كه بر ارتفاعاتش سه خانه سنگى مشهور به خانه دیو یا سه لانه دیو (آثارى از عهد باستان) دیده مى‌‌شود.

 فاطمه انیس‌‌الدوله زن ناصرالدین شاه اصلش از امامه بود. انیس‌‌الدوله بقعه شاهزاده حسین را با گچ و آجر سفید خیلى متین و استوار ساخت. تربت این امامزاده متصل به محل علیا و مراتع در سمت شمال دیه است. / كراسة المعى، ج 2، ص 113.

 چون آثار و زیارت نامه نداشت، نسبش به كدام امام منتهى مى‌‌شود فهمیده نشد. / قصران، ص 436.

 1. بنای‌ ساختمان دانشكده كشاورزی‌ كه در آغاز دوران قاجاریه در باغ سلطنتی‌ كرج احداث شده و در تاریخ 1327/12/2 با شماره 370 در فهرست آثار تاریخی‌ ایران به ثبت رسیده است. بردیوار شرقی‌ تالار بزرگ مركزی‌ آن تصاویر آغا محمدخان، فتحعلی‌ شاه، مهدی‌ خان قاجار، جهانسوز شاه، محمد حسن خان، شاه‌قلی‌‌خان و محمد ولی‌‌خان قاجار ترسیم شده است.

 2. تخت رستم و تخت كیكاووس شهریار كه به احتمال قوی‌ در گذشته بوده است.

 3. امامزاده قاسم كه از آثار عهد مغول است.

 آثار تاریخی‌ ورامین – این آثار از این قرارند:

 1. برج علاءالدین كه در تاریخ 15/10/1310  با شماره 177 در فهرست آثار تاریخی‌ ایران ثبت شده و در كنار میدان مركزی‌ ورامین واقع است.

 2. مسجد جامع كه در تاریخ 15/10/1310  با شماره 176 در فهرست آثار تاریخی‌ ایران ثبت شده است.

 3. امامزاده یحیی‌ كه در تاریخ 17/4/1311  با شماره 199 جزو آثار تاریخی‌ ثبت رسیده و در محل معروف به كهنه‌گل با بقعه‌ای‌ آجری‌ و زیبا واقع است.

 4. شاهزاده حسین كه در تاریخ 20/11/1318  با شماره 339 در فهرست آثار ملی‌ ایران ثبت است.

 5. امامزاده جعفر (پیشوا) كه در تاریخ 19/10/1317  با شماره 319 در فهرست آثار تاریخی‌ به ثبت رسیده است. / آثار تاریخی‌ تهران، ص 260.

 به طور كلی‌، در گستره وسیع تهران امامزاده‌ها، آبادی‌‌ها و مكان‌هایی‌ كه آثار باستانی‌ پیش از اسلام در آن‌ها به‌جا مانده است، بسیارند. فهرست پاره‌ای‌ از این آثار عبارتند از:

 1. امامزاده یعقوب: جزو دهستان قلعه‌نو از شهرستان ری‌، استان تهران.

 2. امامزاده هادی‌: جزو دهستان بهنام عرب جنوبی‌ از شهرستان ورامین، استان تهران.

 3. امامزاده میرسید قاضی‌: جزو دهستان میان طالقان، از شهرستان ساوجبلاغ، استان تهران.

 4. امامزاده مردپیر: جزو دهستان بالا طالقان، از شهرستان ساوجبلاغ، استان تهران.

 5. امامزاده محسن: دهستان بهنام وسط شمالی‌، بخش مركزی‌ شهرستان ورامین، استان تهران.

 6. امامزاده عیسی‌: جزو دهستان كهریزك، شهرستان ری‌، استان تهران.

 7. امامزاده عبدالله: جزو دهستان بهنام‌عرب جنوبی‌، شهرستان ورامین، استان تهران.

 8. امامزاده عقیل: دهستان سولقان، شهرستان تهران، استان تهران.

 9. امامزاده صالح: جزو دهستان آبعلی‌ در شهرستان دماوند، استان تهران.

 10. امامزاده عبدالله: جزو دهستان رودبار قصران، شهرستان شمیرانات، استان تهران.

 11. امامزاده شصت: جزو دهستان بهنام‌عرب جنوبی‌ از شهرستان ورامین، استان تهران.

 12. امامزاده شاه محمد: جزو دهستان بالاطالقان از شهرستان ساوجبلاغ، استان تهران.

 13. امامزاده شاه حسین: جزو دهستان حسن‌آباد از شهرستان ری‌، استان تهران.

 14. امامزاده شعیب: جزو دهستان كلین از شهرستان ری‌، استان تهران.

 15. امامزاده زین‌العابدین: دهستان بهنام‌عرب وسط شمالی‌، بخش مركزی‌ شهرستان ورامین، استان تهران.

 16. امامزاده دو برادران: جزو دهستان آبعلی‌، بخش رودهن، شهرستان دماوند، استان تهران.

 17. امامزاده داوود: جزو دهستان سولقان از شهرستان تهران، استان تهران.

 18. امامزاده دزعلی‌: جزو دهستان فیلستان، شهرستان پاكدشت، استان تهران.

 19. امامزاده بی‌‌بی‌ سكینه: دهستان برغان، شهرستان ساوجبلاغ، استان تهران.

 20. امامزاده حمزه: جزو دهستان آبعلی‌ بخش رودهن شهرستان دماوند، استان تهران.

 21. امامزاده حاجرخاتون: جزو دهستان كلین، شهرستان ری‌، استان تهران.

 22. امامزاده چهل دختران: جزو دهستان نجم‌آباد، شهرستان نظرآباد، استان تهران.

 23. امامزاده چهل خاتون: جزو دهستان جمال‌آباد از شهرستان پاكدشت، استان تهران.

 24. امامزاده پرنان: جزو دهستان هفت‌جوی‌ شهرستان شهریار، استان تهران.

 25. امامزاده باقر: جزو دهستان صالح‌آباد، شهرستان رباط كریم، استان تهران.

 26. امامزاده اسماعیل: جزو دهستان راجین، شهرستان ساوجبلاغ، استان تهران.

 27. امامزاده یردقیدر: جزو دهستان لواسان كوچك از شهرستان شمیرانات، استان تهران.

 28. امامزاده بی‌‌بی‌‌زبیده: جزو دهستان نارود از شهرستان دماوند، استان تهران.

 29. امامزاده بی‌‌بی‌ سكینه: جزو دهستان بی‌‌بی‌ سكینه از شهرستان شهریار، استان تهران.

 30. امامزاده ابراهیم: جزو دهستان كلین از شهرستان ری‌ استان تهران.

 31. امامزاده ابراهیم: جزو دهستان تنكمان از شهرستان نظرآباد استان تهران.

 32. اشتهارد: جزو دهستان پلنگ‌آباد از شهرستان كرج، استان تهران.

 33. اسفاران: جزو دهستان پایین طالقان از شهرستان ساوجبلاغ، استان تهران.

 34. ازبكی‌: جزو دهستان احمدآباد از شهرستان نظرآباد، استان تهران.