این اثر معماری در تاریخ ۲ بهمن ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۶۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 به نظر ایشان كلمه «ایز شنه‌‌گاه« باید یزشن‌‌گاه باشد و احتمالاً مترجم در املا كلمه دچار اشتباه شده است.

 موبد پدرام سروش‌‌پور درباره كلمه یزشن (به فتح یا و زا و سكون شین) مى‌‌نویسد:

 یسن. یسنه / یسنا (اوستایى: yasna فارسى میانه: یسن) معنى آن «ستایش و نیایش» است. موبدان و زرتشتیان در آیین‌‌هاى گوناگون دینى به سرایش آن مى‌‌پرداختند. از جمله مهمترین این مراسم‌‌ها یساخوانى بود كه همزمان با آیین‌‌هاى آغازین گهنبار صورت مى‌‌گرفت. كه به این كار «یزشنه كردن» نیز گفته مى‌‌شد.

 ابراهیم پورداوود در مقدمه كتاب یسنا دلیل اینكه در پارینه هشت تن به «یزشنه» گماشته مى‌‌شدند و امروزه تنها دو موبد مى‌‌باشند را در كاهش انبوه پیروان مزدیسنا پس از حمله اعراب به ایران مى‌‌داند. (پورداود، 1356، ص 16)

 هات‌‌هاى 1 تا 8 شامل ذكر ایزدانى است كه در مراسم «یزشن خوانى« صدا زده مى‌‌شوند. / یسنا جلد اول و دوم، ابراهیم پورداوود، دانشگاه تهران، 1356.

 «… چه فاصله بین انجمن آذربایجان و انجمن مظفرى و مجلس این خانه واقع شده بود…» / تاریخ بیدارى ایرانیان، ج 2، ص 383.

 «اسماعیل خان كه از تفنگداران مخصوص مرحوم مظفرالدین شاه بود در سال گذشته در انجمن مظفرى از اعضاى انجمن و در زمره مشروطه خواهان بود… به اتهام داشتن نارنجك به دار آویخته شد…» / همان مرجع، صص 304 و 305.

 در صفحه 379 كتاب تهران قدیم در ارتباط اسماعیل خان از تفنگداران مظفرالدین شاه با انجمن مظفرى چنین اشاره شده: «اسماعیل خان پس از این‌‌كه به نهضت مشروطه‌‌خواهان پیوست در جریان بمباران مجلس در انجمن مظفرى سنگر گرفته و با قزاقان مى‌‌جنگید.

گروهى از نوكران مظفرالدین شاه كه به واسطه به قدرت رسیدن محمدعلى‌‌شاه، زیان دیده بودند، در شوال 1325ق. این انجمن را تأسیس كردند. اما تركیب اعضاى انجمن محدودبه این طبقه نماند، بلكه پس از مدتى، تقریباً تركیب نخستین آن تغییر یافت زیرا انجمن اعلام نموده بود كه هر كس بدون هیچ محدودیتى از لحاظ خاستگاه طبقاتى، مى‌‌تواند به عضویت انجمن درآید، از این رو پس از چندى به یكى از پرجمعیت‌‌ترین و قدرتمندترین انجمن ملى تبدیل شد. جلسات انجمن مظفرى در روزهاى پنجشنبه و در محل انجمن در جنب بهارستان برگزار مى‌‌شد. / حبل‌‌المتین، (تهران) سال اول، یكشنبه، 23 ذى‌‌القعده، 1325، شماره 192، و همان‌‌جا، سال دوم، شنبه 21 ربیع‌‌الاول 1326، شماره 6.

 تفنگچى‌‌هاى انجمن مظفرى به همراهى مجاهدان انجمن حمیت در محل این انجمن كه در نزدیكى مجلس قرار داشت، علیه نیروهاى دربار و قزاق جنگیدند، دولت‌‌آبادى، مجاهدان هر دو انجمن را در این جنگ به این شرح شمرده است: موثق‌‌السلطنه حیدرقلى‌‌خان پسر موثق‌‌السلطنه، اسمعیل‌‌خان تبریزى، مشهدى رسول، مهدى قلى‌‌خان، على قلى‌‌خان، آقا مهدى، بهرام خان خواجه، آقا بشارتخان، آقا جواد سمسار، مظفر قلى‌‌خان، میرزا شفیع، سید عبدالله. / حیات یحیى، ج 2، ص 318.

 مؤسس و در واقع رئیس این انجمن موقرالسلطنه، معروف بود كه به علت فعالیت‌‌هاى مخفیانه‌‌اش و همكارى با مجامع سرى پیش از انقلاب مشروطه مورد خشم مظفرالدین شاه قرار گرفت. اعظام قدسى اشاره كرده است كه حسین خان لله كه در دستگاه سردار افخم فعالیت مى‌‌كرد از اعضاى موثر این انجمن بوده است. وى سال‌‌ها بعد در جریان هرج و مرج و آشوب ناشى از جنگ جهانى اول، كه بر ایران حاكم بود، به عضویت كمیته مجازات درآمد. / خاطرات من، ج 1، ص 156.

 انجمن ظاهراً مبلغى حق ورودى براى اعضا تعیین كرده، كه عین‌‌السلطنه مقدار آن را سه هزار ذكر كرده است. / خاطرات عین‌‌السلطنه، ج 3، ص 1940.

 مطابق ماده سوم نظامنامه انجمن، عموم اعضاء آن موظف به انتخاب یك هیأت بیست و چهار نفرى براى اداره امور مجمع بودند، ملاك گزینش آنان اشتهار به درستى، دیانت، علم، اطلاع و شرف، تعیین شده بود. / حبل‌‌المتین، ش 242، ص 4.

 هیأت رئیسه متشكل از رئیس و سه نفر نائب رئیس بود، كه هر كدام برحسب اكثریت آراء اعضاى انجمن انتخاب مى‌‌شدند. بر این اساس پس از تشكیل انجمن و اقدام به انتخابات، مستوفى‌‌الممالك وزیر جنگ به ریاست و ممتحن‌‌السلطنه، معزالسلطان و انتظام‌‌السلطنه سردار منظم به نیابت وى انتخاب شدند. برخى از اعضاى این انجمن عبارت بودند از: میرزا یحیى‌‌خان پسر میرزا عباسعلى آشتیانى، میرزا حسین‌‌خان گرگانى، قاسم آقاى خیاط، مشهدى حسن تفرشى، محمدحسن بقال، محمود پاره‌‌دوز و میرزا رضاى فراش. / حیات یحیى، ج 2، ص 318.

 اهداف انجمن علاوه بر تقویت اساس مشروطیت و فرمانبردارى از احكام مجلس مقدس، خدمت به عالم انسانیت نیز ذكر شده بود. در كنار هدف مذكور، انجمن بر این نكته تاكید داشت كه تلاش خواهد كرد تا هر یك از اعضا كه حقوق بى‌‌قاعده و زیاد از خرج متعارفى خود دارد، به ملت تقدیم كند. / حبل‌‌المتین، ش 183، ص 4.

 انجمن در همان هفته‌‌هاى نخستین حیات خود دست به تأسیس چهار مدرسه ابتدائى در ولایات سه‌‌گانه تفرش، آشتیان و گرگان و یك مدرسه علمى زد و مسئولیت بستن سد ساوه را نیز بر عهده گرفت. / صور اسرافیل، ش 18.

 انجمن انسانیت در سال 1325ق. / 1907 – 8، به انتشار روزنامه‌‌اى به همین نام دست زد. / تاریخ مطبوعات، ادوارد براون ص 239.

 «… مدرسه سپهسالار را نیز غارت كردند. انجمن آذربایجان و انجمن مظفرى و خانه بانوى عظمى و خانه ظل‌‌السلطان و دكاكین و خانه‌‌هاى اطراف خراب و اسبابش غارت شد…» / تاریخ بیدارى ایرانیان، ج 2، ص 157.

 «… بارى چون عباس آقا [قاتل اتابك] آذربایجانى بود، انجمن آذربایجان هم به ریش گرفت كه بله از طرف انجمن آذربایجان اتابك خائن نوكر اجنبى را كشته و تقى زاده هم كه رئیس انجمن بود خودش را از تك و تا نمى‌‌انداخت و براى تهدید و واهمه دیگران خودشان این مسئله را شهرت مى‌‌دادند كه به این وسیله مخالفین خودشان را تهدید كرده و استفاده‌‌هایى بكنند…» / سیاستگران دوره قاجار، ج 2، ص 312.

انجمن آذربایجان را برخى بزرگ‌‌ترین و مهم‌‌ترین انجمن پایتخت شمرده‌‌اند. / اسناد محرمانه وزارت خارجه انگلستان، سند ش 356، حسن معاصر ص 536.

 تاریخ دقیق تأسیس آن روشن نیست، محل این انجمن در خیابان چراغ گاز روبروى كارخانه چراغ برق و یا منتهى‌‌الیه خیابان ظل‌‌السلطان بود و با مجلس فاصله چندانى نداشت. روز برگزارى جلسات عمومى انجمن چهارشنبه هر هفته بود. / حبل‌‌المتین، (تهران)، سال اول، چهارشنبه 2 جمادى‌‌الاخرى 1325، ش 78، ص 4.

 سفیر وقت انگلستان در ایران، طى تلگرامى تعداد اعضاى این انجمن را 2962 نفر گزارش كرد. / اسناد محرمانه، سند ش 356، حسن معاصر، ص 536.

 این انجمن اگرچه توسط انقلابیون تبریزى و آذربایجانى ساكن تهران تأسیس شده بود، اما محدویتى از لحاظ خاستگاه بومى براى پذیرش اعضاى خود قائل نمى‌‌شد. اعلان‌‌هاى انجمن آذربایجان در جرائد مختلف آن روز، در خصوص پذیرش اعضاى جدید، مكرر این نكته را به عموم گوشزد كردند كه هر كس طالب عضویت در این انجمن است مى‌‌تواند جهت عضویت به انجمن رفته، ثبت نام كند. نكته جالب در این میان پیوستن زردشتیان تهران به انجمن آذربایجان در اوائل سال 1326ق. بود. بنابراین تعقیب این سیاست از سوى انجمن منجر به افزایش اعضا و در نتیجه بالا رفتن توان و نفوذ آن در جامعه شد. توجه به این مطلب كه انجمن شعباتى نیز در شهرهاى قوچان سبزوار، و رشت دائر كرده بود (صوراسرافیل، 1326، ش 23، ص 8) میزان گستردگى فعالیت آن را به خوبى آشكار مى‌‌سازد. انجمن قدرتمند آذدربایجان ظاهراً از مساعدت مالى تجار آذربایجانى مقیم تهران نیز برخوردار بود.

 از آنجا كه ریاست انجمن به صورت ادوارى تغییر مى‌‌یافت بنابراین در آثار این دوره كه غالباً شامل جراید و خاطرات روزانه رجال آن عصر است، افراد متفاوتى رئیس انجمن معرفى شده‌‌اند. بدین ترتیب از میرزا ابوالقاسم مرتضوى، تقى‌‌زاده و شجاع‌‌نظام (عین‌‌السلطنه، پیشین، ج 3، ص 2117)، به عنوان رؤساى انجمن در دوره‌‌هاى مختلف یاد شده است. در هر حال تقى‌‌زاده رئیس و راهبر حقیقى آن بوده هر چند وى سال‌‌ها پس از این روزگار، ضمن گله از مورخانى كه او را رئیس انجمن معرفى كرده بودند، گفت كه ابتدا ریاست انجمن را داشته، سپس این سمت را به معاضدالسلطنه واگذار كرده است. / روشنگرى‌‌ها در مشروطیت ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1357، ص 119.

 شمارى از اعضاى انجمن آذربایجان عبارت بودند از: میرزا احمدخان حامدالملك، میرزا عبدالرزاق حكاك، حشمت نظام، مشهدى عبدالله عطار، سید ابوالقاسم طلبه خلخالى، مشیر دیوان خراسانى، برادر پرى‌‌خان تبریزى میرزا حسین‌‌خان، میرزا حسین كرمانشاهى، غلامحسین خان تبریزى قهرمان خان نوكر سردار منصور، شریف‌‌العلما، امین‌‌الشرع، معاضدالسلطنه، رضا بالاخان معتضد دیوان. میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل نیز از اعضاى برجسته آن به شمار مى‌‌رفت.

 انجمن آذربایجان، به همراه انجمن‌‌هاى برادران دروازه قزوین، شاه‌‌آباد و غیرت، جبهه افراطى انجمن‌‌هاى پایتخت را تشكیل مى‌‌دادند.

 انجمن آذربایجان یكى از مجامعى بود كه در ماجراى قتل اتابك مورد سوءظن قرار گرفت، زیرا یكى از دشمنان سرسخت اتابك در مجلس كه با وى درشتى بسیار مى‌‌كرد، تقى‌‌زاده بود. برخى نظیر لمبتون چنین ابراز كرده‌‌اند كه «كمیته دهشت» به رهبرى حیدر عمواوغلى كه اینك به عنوان مسئول قتل اتابك شناخته مى‌‌شود یكى از شعب انجمن آذربایجان بوده است. (لمبتون، انجمن‌‌هاى سرى…، ص 156.) اما پذیرفتن این امر با توجه به نوشته‌‌هاى حیدرخان دشوار است حیدرخان عمواوغلى نه‌‌تنها هیچ اشارهاى به این موضوع نكرده: بلكه صراحتاً كمیته دهشت را هیأت اجرایى شعبه اجتماعیون عامیون حوزه تهران معرفى كرده است. (قاتل حقیقى میرزا على‌‌اصغرخان…، ص 51) ولى عضویت تقى‌‌زاده در این حوزه و یا به قول ملك‌‌زاده كمیته (ملك‌‌زاده، تاریخ انقلاب…، ج 2، ص 415) سرى انقلاب، امرى واضح است كه امكان دارد، نظریه لمبتون بر اساس وجود همین رابطه شكل گرفته باشد.

 تفنگچیان این انجمن در روز كودتا مجاهدت‌‌هاى بسیارى از خود نشان دادند و چندین نفر از توپچیان قزاق را یكى پس از دیگرى كشتند، ولى سرانجام انجمن آماج توپ دشمن قرار گرفت و مجاهدان آن پراكنده شدند. / حیات یحیى، ج 2 ص 329.

 از رهبران انجمن، تقى‌‌زاده بدون اینكه در كشمكش میان دو جبهه شركت كند به سفارت انگلستان پناه آورد و سپس راهى اروپا شد. معاضدالسلطنه نیز پس از مدتى مقاومت سرانجام از دست دشمن گریخته؛ راهى اروپا شد و در آنجا یكى از سازمان‌‌دهندگان اصلى مبارزه ملیون تبعیدى در خارج از كشور علیه محمدعلیشاه شد. / نامه‌‌هاى سیاسى دهخدا نقل از همان، ص 222.

 در سمت مشرق این اتاق و متصل به آن آب‌‌انبار بزرگى است. نام این بقعه محقر به گفته مردم، امامزاده ابراهیم از اولاد امام هفتم شیعیان است، ولى هیچ زیارت نامه‌‌اى ندارد. چند شمایل مندرس و كهنه و بى‌‌اهمیت به در و دیوار اتاق مزبور نصب است. / آثار تاریخى تهران، ص /81.

 شایان توجه است كه در نقشه تهران ترسیم شده توسط كرشش طبع 1275 ق. دو امامزاده زید و سید ولى رسم شده، اما اشاره‌‌اى به امامزاده ابراهیم نشده است.