توپخانه – تهران نامه https://tehrannameh.com دانشنامه تاریخی جغرافیایی تهران به کوشش داریوش شهبازی Fri, 12 Mar 2021 14:15:17 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.3 https://tehrannameh.com/wp-content/uploads/2024/10/cropped-logo2-32x32.png توپخانه – تهران نامه https://tehrannameh.com 32 32 شترقربانی https://tehrannameh.com/list/%d8%b4/%d8%b4%d8%aa%d8%b1%d9%82%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b4/%d8%b4%d8%aa%d8%b1%d9%82%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c/#respond Fri, 12 Mar 2021 14:15:17 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%b4%d8%aa%d8%b1%d9%82%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c/ شترقربانی – سنتی آیینی – مذهبی بود که در تهران قدیم در دوره قاجاریه انجام می شد. اوج این مراسم مربوط به عصر ناصری است که در میدان توپخانه با تشریفات هرچه تمام تر اجرا می گردید و تا دوره رضا شاه ادامه یافت و با مخالفت وی این رسم برافتاد. مراسم شترقربانی یا به اصطلاح تهرانی ها شترقربونی در روز عید قربان و با تشریفاتی خاص و جالب توجه برگزار می شد. در روز نهم ذی الحجه، شتری نر و درشت استخوان را بسیار زیبا با شال و زنگوله و زیور می آراستند و پیکرش را ریسه می آویختند و زینت می بستند. دست و پایش را حنا می گرفتند و با هلهله و شور و نشاط از اصطبل خیابان علاءالدوله به میدان توپخانه می آوردند. موزیکانچیان قشون هم متشکل از شیپورچی، طبل زنان و سرنازن این جمع را همراهی می کردند. از جار و جنجال مردم بی عار و بی کار غوغایی بپا می شد. سوار شتر شاهی بود که تا پایان مراسم پادشاهی اش دوام داشت. این سمت« شاه شتر قربانی» موقت را مردی کارکشته با آرایشی خاص پادشاه« کلاه نیم تاجدار، شمشیر مرصع، حمایل، قمه، درجه و نشان» برعهده داشت. شتر را با نیزه از پای درمی آوردند و گوشت قربانی را پاره پاره می کردند و به هر یک از صنوف سهمی می دادند.

در لغتنامه دهخدا شترقربانی یا شترقربونی (در تداول مردم تهران ) چنین معنا شده است: نحر کردن شتری از طرف دولت در عید گوسفندکشان در قربانگاه . (یادداشت مؤلف ). نحر کردن شتری در عید قربان پس از آراستن ودر کوچه و بازار پایتخت گرداندن . قربانی یک شتر در روز عید قربان طبق تشریفات خاص و این امر تا اوایل سلطنت رضاشاه پهلوی معمول بود. (فرهنگ فارسی معین ).

– عید شترقربانی ؛ عید اضحی . عید قربان . عید گوسفندکشان . روز دهم عرفه پس از اداء مراسم قربانی کردن یک شتر. (از یادداشت مؤلف ).

 

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b4/%d8%b4%d8%aa%d8%b1%d9%82%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c/feed/ 0 اولین تیم فوتبال https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%aa%db%8c%d9%85-%d9%81%d9%88%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%84/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%aa%db%8c%d9%85-%d9%81%d9%88%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%84/#respond Sun, 19 Mar 2017 18:45:17 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%aa%db%8c%d9%85-%d9%81%d9%88%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%84/ فوتبال از انگلستان به ایران آورده شد. این بازى در ایران، از دوران تأسیس سفارت انگلستان در سال 1865 م. شكل گرفت.

 در آن مقطع تعداد كاركنان سفارت نسبتاً زیاد بود. به علاوه در تهران انگلیسى‌‌هاى زیادى زندگى مى‌‌كردند كه براى سرگرمى خود در میدان مشق حوالى میدان امام خمینى (توپخانه سابق) بازى مى‌‌كردند. تماشاى فوتبال براى مردم آن زمان تهران بسیار جالب بود. جوانان به تقلید از انگلیسى‌‌ها شروع به بازى فوتبال كردند، اما مشكل پیدا كردن توپ باعث شد از هر وسیله گردى كه بتواند نقش توپ را بازى كند استفاده كنند. متداول‌‌ترین توپ در تهران در ابتدا مثانه گاو بود. طرز ساختن توپ از مثانه گاو بدین صورت بود كه روى مثانه پوششى پارچه‌‌اى تعبیه مى‌‌كردند و سپس آن را مى‌‌غلتاندند. از آن‌‌جا كه خواستن توانستن است، تهرانى‌‌ها هم رفته رفته صاحب تیم و باشگاه شدند و این تشكل به سال 1299 خ. باز مى‌‌گردد. یعنى زمانى كه نخستین تیم در تهران ظهور پیدا كرد. / تاریخ مصور فوتبال ایران، ص 26  ! رجوع کنید به فوتبال.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%aa%db%8c%d9%85-%d9%81%d9%88%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%84/feed/ 0 اولین آسفالت https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%a2%d8%b3%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%aa/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%a2%d8%b3%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%aa/#respond Sun, 19 Mar 2017 15:53:38 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%a2%d8%b3%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%aa/ اولین راه و خیابانى كه در ایران رنگ آسفالت را به خود دید، میدان توپخانه بود كه به مناسبت ورود ملك فیصل اول پادشاه عراق انجام شد. آسفالتى كه از سر در الماسیه كه انتهاى خیابان باب همایون بود شروع و به میدان توپخانه و اطراف آن رسید و ظرف سه روز انجام گردید. پس از آن سنگفرش كردن چند خیابان مانند سپه (امام خمینى)، پهلوى شمالى (ولیعصر)، شاه و شاه آباد (جمهورى)، آغاز شد. ! خیابان سازى.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%a2%d8%b3%d9%81%d8%a7%d9%84%d8%aa/feed/ 0 امامزاده غیبى https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%ba%db%8c%d8%a8%d9%89/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%ba%db%8c%d8%a8%d9%89/#respond Mon, 13 Mar 2017 15:08:38 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%ba%db%8c%d8%a8%d9%89/ در گوشه غربى میدان توپخانه یا سپه فعلى یعنى جنب باروى عهد شاه طهماسب تهران بقعه‌‌اى به نام امامزاده غیبى واقع بود و درون آن چاله‌‌اى وجود داشت كه مردم در آن‌‌جا شمع مى‌‌افروختند. این امامزاده هنگام احداث میدان توپخانه جدید یا میدان سپه كنونى تخریب و ضمیمه اراضى میدان گردید. در تصویر به جا مانده ژول لوران اروپایى از تهران آن زمان میدان توپخانه و امامزاده غیبى دیده مى‌‌شود. شایان توجه است براساس نظریه محمدتقی مصطفوى گویا در تهران امامزاده دیگرى نیز به نام امامزاده غیبى وجود داشت كه محل آن در نقشه تهران طبع 1309 ق. در كنار خیابان جلیل‌‌آباد (خیام) نوشته شده و یا این‌‌كه در تعیین محل این امامزاده در نقشه‌‌ها اشتباهى رخ داده است. / مقاله مصطفوى «ارگ تهران»، اطلاعات ماهانه، ش 69، آذرماه 1332، ص 26.

 ناگفته نماند، برخى از كارشناسان بر این عقیده‌‌اند كه قدمت امامزاده غیبى به پیش از اسلام مى‌‌رسد. / تاریخ اجتماعى و فرهنگى تهران، ج 1، ص 144.

 خوشبختانه یك نقاش فرانسوى به نام ژول لوران در ماه دسامبر 1848 م. كه مقارن با ذیحجه 1264 ق. و درست دو ماه پس از جلوس ناصرالدین شاه به سلطنت بوده، از برخى مناظر شهر تهران نقاشى‌‌هایى ترسیم نموده است و از آن جمله جبهه شمالى برج و باروى ارگ تهران را كه اكنون عمارت بزرگ وزارت پست و تلگراف به جاى آن دیده مى‌‌شود با پل چوبى و قسمت‌‌هاى روبه‌‌روى آن را نقاشى كرده كه مشاهده آن و مقایسه با وضع فعلى بسیار جالب توجه است. در این تصویر گوشه شمال غربى برج و باروى تهران از آثار شاه طهماسب اول نیز هویدا است، نیز به نظر مى‌‌رسد كه ضمن احداث میدان توپخانه جدید یا میدان سپه كنونى جزو اراضى میدان شاه بوده است. / اطلاعات ماهانه، آذر 1332.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%ba%db%8c%d8%a8%d9%89/feed/ 0 اگوست كرزیز https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%da%af%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d8%b2%db%8c%d8%b2/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%da%af%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d8%b2%db%8c%d8%b2/#respond Thu, 09 Mar 2017 13:30:09 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%da%af%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d8%b2%db%8c%d8%b2/ (كرشش) معلم توپخانه مدرسه دارالفنون بود. / روزنامه وقایع اتفاقیه، محرم 1268 ق. نمره چهل و دویم.

 البته چون او تاریخ و جغرافیا و حساب و هندسه را هم به قدر كافى مى‌‌دانست، تدریس این مواد هم به او واگذار شد. وى نظامى بود و درجه ستوانى داشت. / امیركبیر و ایران، ص 254.

 در سال 1274 ق. به منصب سرتیپى نایل گردید. / تهران به روایت تاریخ، ج 2، ص 618.

 نخستین نقشه تهران كه در دارالخلافه به چاپ رسید (1275 ق.) او به كوشش و شاگردان ایرانى‌‌اش در دارالفنون تهیه شد. به نام «كرشش» نیز از او یاد شده است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%da%af%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d8%b2%db%8c%d8%b2/feed/ 0 اعتضادالملك https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%b6%d8%a7%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%83/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%b6%d8%a7%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%83/#respond Thu, 09 Mar 2017 00:40:53 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%b6%d8%a7%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%83/ حسین‌‌خان (محمدحسین‌‌خان). فرزند میرزا محمدخان قاجار دولو سپهسالار اعظم (درگذشته: 1311).

 وى ابتدا داماد میرزا آقاخان نورى بود سپس داماد ناصرالدین شاه شد. در سال 1282 به نیابت پدر خود، به ریاست توپخانه منصوب گردید. در 1287 با دریافت لقب مذكور، به حكومت سمنان و دامغان رسید. وى مجدداً در سال 1306 حاكم سمنان و دامغان شد و تا پایان عمر در این سمت باقى ماند. / القاب رجال، ص 33.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%b6%d8%a7%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%84%d9%83/feed/ 0 اصطبل مباركه https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%83%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%83%d9%87/#respond Tue, 07 Mar 2017 14:10:22 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%83%d9%87/ در شمال انبار توپخانه در شمال میدان ارگ امروزى به سمت غرب قرار داشت. / نقشه تهران موسیو كرشش، طبع 1275 ق.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%83%d9%87/feed/ 0 اصطبل https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84/#respond Tue, 07 Mar 2017 12:49:34 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84/ اصطبلِ توپخانه. «اگر نایب و جلودار و عمله اصطبل براى خود مداخلى كرده و علیق اسب را نرسانده باشند…» (قانون نظام، 1277ق: ص 2 . محلِ نگهدارى چهارپایان. «طویله بزرگى براى اصطبل سربازخانه و اسب صاحب‌‌منصبان فوج ساختم.» (نظام‌‌السلطنه، ج 1323 – 1318 1ق: ص 153).

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b5%d8%b7%d8%a8%d9%84/feed/ 0