کشتند رقیبان را در مسلخ زور و زر

با نام وطن یا دین یا رونق بوم و بر

میرعبدالرزاق جوان پر شور و تندرو و گمنام دوران مشروطه که دارالصناعه وطنیه را ساخت تا برای خود و وطن قدمی بردارد جانش فدای جاه طلبی و جنگ قدرت سیاستمدارانی نظیر تقی زاده و آیت الله بهبهانی و غیره شد.

پدربزرگ مادری عبدالرزاق، حاج سیدمحمود صدیق الاشراف فرزند كوچك میرعلینقی لسان الملك از منشیان فتحعلی شاه قاجار بود. پدر وی میرعلی اكبر لاجوردی مردی ادیب و فاضل بود. او فرزند آقاسیدحسین لاجوردی از سادات قریه برزك كاشان بود. خاندانش بعد از قحطی سال ۱۲۸۸ قمری به سنندج هجرت كردند. آنجا میرعلی اكبر كسب علم و كمال کرد. بعدها میرعلی اكبر با عیالش و عبدالرزاق دو ماهه از سنندج به همدان كوچید. میرعلی اكبر كه حرفه عكاسی را در فرنگ آموخته بود، به پسرش عبدالرزاق هم آموزش داد. در نتیجه اولین شغل عبدالرزاق بعد از مرگ پدر عكاسی بود. در حدود سال ۱۳۱۸ قمری عبدالرزاق همراه پسران صدیق الاشراف به تهران آمد.

عبدالرزاق با مشاركت دوستش میرزا یعقوب خان، گویا برای اولین بار دستگاه های ساخت كلیشه و مهر ژلاتینی و گراورسازی وارد كشور كرد، در خیابان لاله زار تهران، دارالصناعه وطنیه را با مساعدت صدیق الاشراف در نزدیكی مطبعه فاروس دایر نمود و با حروف سربی اعلامیه ای برای معرفی كارگاهش چاپ کرد:

«اعلان- دارالصناعه وطنیه

خیابان لاله زار جنب مطبعه فاروس

و همیشه اوقات از صبح الی سه از شب گذشته برای سفارشات حاضر است. عبدالرزاق الحسینی»

پس از مدت ها عاقبت مظفرالدین شاه فرمان مشروطه را صادر کرد، مشروطه خواهان به نشانه قدردانی از وی، عبارت عدل مظفر را كه جمع ابجد آن ماده تاریخ ۱۳۲۴ قمری، سال صدور فرمان است، برای سر در مجلس بر گزیدند و ساخت پلاك فلزی عدل مظفر را به عبدالرزاق سپردند و او به خوبی از عهده بر آمد و لوح را ساخت و روی آن را آب طلا داد (گویا به خط مرحوم محمدرضا كلهر است.) آن لوح در روز ۲۳ شوال ۱۳۲۴، بر سردر مجلس در عمارت بهارستان نصب شد.

با برآشفتن محمدعلی شاه، لیاخوف مجلس را به توپ بست و ویران كرد، اما لوح عدل مظفر آسیبی ندید و بر فراز سردر مجلس باقی ماند. عبدالرزاق از جوانان پرشور وطن دوست در این روز فعالانه با قوای قزاق جنگید. یحیی دولت آبادی سیدعبدالرزاق حكاك را یكی از مدافعین مجلس بر می شمارد.

احمد كسروی درباره وی در كتاب تاریخ مشروطه می گوید:

«سیدعبدالرزاق كه یكی از آزادی خواهان خون گرم تهران می بود در روز بمباران در جنگ پا در میان داشت و سپس به استانبول رفت».

در بحبحه جنگ مجلسیان و قزاق ها، دار و دسته معین السلطان و برادرش مجدالدوله كارگاه مهرسازی و گراورسازی «دارالصناعه وطنیه» میرعبدالرزاق را تاراج کردند كه او سالیانی چند برای برقراری آن خون دل ها خورده بود. در این یورش، وی تمام دارایی اش را از دست داد و به خاک سیاه نشست و درحالی كه تازه ازدواج كرده بود، ناچار تنها فرزندش هما و همسرش را كنار خانواده گذاشت و ترک دیار کرد.

با تهاجم محمدعلی شاه به  مشروطه خواهان، دستگیری و اعدام فعالان مشروطه در باغشاه آغاز شد. عبدالرزاق به سفارت انگلیس پناهید و بیست و شش روز بعد در تاریخ ۱۹ جمادی الثانی ۱۳۲۶/ ۲۸ تیرماه ۱۲۸۷ پنهانی با درشكه چاپاری پست انگلیس از ایران گریخت. بعد توسط آقا میرزا یعقوب خان بخشی از اموال او پیدا شد و قرار شد، منگنه را به صد و پنجاه تومان بفروشد به مطبعه فاروس و وجه اش را قدری به عیال میرعبدالرزاق و باقی را جهت ایشان به هر محلی كه رسید حواله كند.

 پس از خروج از ایران عبدالرزاق از استانبول سر در آورد و به جمع مهاجران تبعیدی ایرانی، پیوست. در این سفر با تقی زاده آشنا شد و به حزب دموكرات گرایش یافت. آقا میرجواد برادر تقی زاده در نامه ای به تاریخ ۲۲ شوال ۱۳۲۶ به برادرش از احوال مهاجرین استانبول نوشت:

«مهاجرین استانبول همه اشان در فلاكت هستند. سیدعبدالرزاق هم در پیش حاجی محمداسماعیل كاشی مشغول جوراب بافی است و با جوراب بافی امرار معاش می كند.»

 او در این دوره میرزا علی محمدخان تربیت، خواهرزاده تقی زاده را نیز شناخت كه به دوستی ایشان منجر گردید. در كتاب اوراق تازه یاب مشروطیت درباره عبدالرزاق آمده است:

میرعبدالرزاق پس از یك سال در استانبول نهایتا با علی محمدخان تربیت و مجاهدان گیلانی كه برای فتح تهران می آیند همراه می شود و پس از فتح تهران در روز ۲۲ تیرماه ۱۲۸۸ و فرار محمدعلی شاه، با دایی اش مترجم نظام، دیدار می كند و به یادگار این پیروزی دو قطعه عكس با هم برمی دارند. مترجم نظام در بالای عكس یادگاریشان نوشته است:

این عكس یگانه قهرمان آزادی مرحوم سیدعبدالرزاق خان است كه در روز فتح تهران و ورود مجاهدین به همراه این فدایی عالم اسلام سیدحسین مدنی مترجم نظام برداشته شد. غرض نقشی است كز ما یادگار است.

یك سال پس از فتح تهران میرعبدالرزاق در خدمت حزب دموكرات بود و چاپ تعدادی كارت پستال از سران و شهدای مشروطه و تصویر مجلس شورا باید از فعالیت های این دوره او باشد. این جوان تندرو به همراه علی محمدخان تربیت به حزب دموكرات پیوسته، فعالانه در این حزب حضور داشتند. در عرصه سیاست دو حزب اعتدال و دموكرات رقابت شدید داشتند که این رقابت به جنگ قدرت و متاسفانه به ترور و آدمكشی انجامید. آیت الله سیدعبدالله بهبهانی از رهبران حزب اعتدال، را حزب دموكرات ترور کرد و چند روز بعد در تاریخ ۲۵ رجب ۱۳۲۸ قمری / ۹ مرداد ۱۲۸۹ شمسی ایادی حزب اعتدال میرعبدالرزاق و علی محمدخان تربیت را به تلافی ترور بهبهانی، در خیابان لاله زار ترور کردند.

روزنامه اخبار مشروطیت نوشت:

۲۱ رجب دو سه نفر مجاهد كه از دسته مجاهدینی كه با سردار ملی و غیره بوده اند، میرزا محمدعلی و سیدعبدالرزاق را در خیابان لاله زار می كشند…

یحیی دولت آبادی آورده است:

« به بهانه قتل آقا سیدعبدالله و قتل امین الملك … قتل ناگهانی میرزا علی محمدخان و میرزاعبدالرزاق خان همدانی… به دست مجاهدین سردار محیی به تلافی قتل آقا سیدعبدالله كه به انقلابیون نسبت داده می شود.»

تقی زاده از ترور خواهرزاده اش و عبدالرزاق برآشفت و نامه ای به شیخ ابراهیم نوشت و استدعا کرد، در مجازات قاتلین آن دو جوان شهید بذل توجه و مساعی شود.

قاتلین میرزاعلی محمدخان تربیت و سیدعبدالرزاق خان بلافاصله به پارك اتابك رفته و از ستارخان امان خواستند. ستارخان در پاسخ آنها گفت: بمانید ولی اگر دولت شما را خواست تحویل می دهم.

مهدی بامداد نوشته است:

«سیدعبدالرزاق خان در روز بمباران مجلس وی از مدافعین مجلس بود. پس از فتح تهران به پایتخت برگشت و در اینجا بود تا آنكه حسین نوروزاف قفقازی كه از اشرار و آدمكشان بود به تحریك اعتدالیون وی را درحالی كه همراه میرزا علی محمدخان تربیت برادر محمدعلی خان تربیت در خیابان لاله زار می رفت در رجب سال ۱۳۲۸ قمری هر دو را به قتل رساند. نوروزاف به پارك اتابك رفته در آنجا مخفی می شود.»

ایران نو تداوم ترورها را به مسامحه دولت هم نسبت داده می نویسد:

اگر قاتلین شهیدین مسعودین میرزاعلی محمد خان و سیدعبدالرزاق بی قصاص نمی ماندند، یگانه وطن پرست با ناموس صنیع الدوله وزیر مالیه کشته نمی شد. اگر جانیان می دیدند که خون ایرانی هدر نیست هرگز جرات قتل و جرح معاون و حاکم اصفهان را نمی نمودند.»/ مشروطه ایرانی، صص ۱۰و 11.

  لايحه ثبت اراضي موات اطراف شهر تهران:

ماده 1 . از تاريخ 31.5.28 قبول تقاضاي ثبت نسبت به اراضي بایر بلامالك و موات اطراف شهر تهران واقع در حدود ذيل ازاحدي پذيرفته ‌نخواهد شد:

‌شرقاً و جنوباً از اضلاع خارجي خيابان هاي شهباز – شوش تا شعاع شش كيلومتر و شمالاً از ضلع خارجي خيابان شاهرضا تا شعاع 18 كيلومتر و غرباً از‌ضلع خيابان سي‌متري نظامي تا شعاع 36 كيلومتر.

‌ماده 2 . دولت مكلف است نسبت به اراضي فوق‌الذكر اقدام به درخواست ثبت نموده و اراضي مورد تقاضاي ثبت را جزو سرمايه بانك ساختماني‌قرار دهد تا بانك مزبور طبق اساسنامه خود عمل كند.

‌ماده 3 . اشخاصي كه نسبت به اين قبيل اراضي ادعايي داشته باشند پس از ثبوت در محاكم در صورتي كه اراضي تاكنون به فروش رسيده يا تقسيم ‌شده و يا به مؤسسات عمومي از قبيل مساجد، مدارس، مريضخانه و خيابان و غيره تخصيص داده شده بهايي را كه بانك به عنوان قيمت زمين دريافت ‌داشته به محكوم‌له مي‌پردازد و در صورتي كه در اراضي مورد ادعا تا اين تاريخ عمليات فوق‌الذكر انجام نشده بانك ساختماني مي‌تواند زمين را‌نگهداشته و قيمت قبل از مرغوبيت را به محكوم‌له بپردازد و يا آن كه با اخذ حق تشرف و مرغوبيتي كه در اثر اقدامات بانك به وجود آمده است عين‌زمين را به محكوم‌له مسترد دارد.

‌تبصره – نسبت به دعاوي فوق‌الذكر ارجاع امر به داوري ممنوع است.

‌ماده 4 . وزارت دادگستري و دارايي و كشاورزي مأمور اجراي اين قانون مي‌باشند.

‌به موجب قانون تمديد تبصره قانون الغاء كليه لوايح مصوب آقاي دكتر مصدق ناشيه از اختيارات لايحه قانوني مربوط به اراضي موات اطراف شهر‌تهران كه در تاريخ يكشنبه 25 تير ماه يك هزار و سيصد و سي و چهار به تصويب كميسيونهاي مشترك مجلسين رسيده موقتاً قابل اجرا مي‌باشد.

‌رييس مجلس سنا – سيد حسن تقي‌زاده / رييس مجلس شوراي ملي – رضا حكمت

چون طبق ماده (1) لايحه قانون ثبت اراضي موات اطراف شهر تهران مصوب 25/4/1334 كميسيون مشترك دادگستري مجلسين از تاريخ 28/5/1331 قبول تقاضاي ثبت اشخاص از اراضي باير بلامالك و موات اطراف شهر تهران (واقع در حدود مذكور در آن ماده) ممنوع و طبق ماده (2) قانون مزبور فقط دولت مكلف شده مي‌باشد نسبت به اين اراضي تقاضاي ثبت نموده و به عنوان سرمايه به بانك ساختماني واگذار نمايد و نظر به اين كه طبق ماده (3) آن قانون كساني كه نسبت به اين اراضي ادعايي داشته باشند پس از ثبوت در محاكم در صورتي كه اراضي مزبور به فروش رسيده و يا به مؤسسات مذكور در آن قانون واگذار گرديده باشد مستحق دريافت بهايي خواهند بود كه بانك ساختماني به عنوان قيمت زمين دريافت داشته و در غير اين صورت نيز بانك ساختماني در نگاهداري زمين و پرداخت بهاي قبل از مرغوبيت يا استرداد زمين و دريافت حق تشرف مخير مي‌باشد از اين رو حكم شعبه ششم ديوان عالي كشور در اين قسمت صحيح و خالي از اشكال است. اين رأي به موجب ماده واحده قانون وحدت رويه قضايي مصوب 7/4/1328 لازم‌الاتباع است.

۱. هر گاه دولت یا شهرداری تشخیص دهد که در تهران و اطراف آن از میدان سپه تا شعاع ۱۰۰ کیلومتری از هر سمت از طرف افراد یا اشخاص حقوقی نسبت به اراضی متعلق به دولت که در دفتر رقبات ثبت است و اراضی شهرداری و نیز اراضی اوقاف و اراضی متعلق به بانک کشاورزی یا بانک ساختمانی و مسیل‌ها و تپه‌ها و اراضی موات و اراضی بائر بلامالک تجاوز شده و بدون داشتن حق آن اراضی و یا مسیل‌ها و یا تپه‌های موات و یا اراضی بائر بلامالک را ثبت کرده‌اند و بر اثر انقضاء مدت اعتراض و یا به علت صدور سند مالکیت به نام متجاوز و یا ایادی متلقای آنها طرح دعوی در مراجع صلاحیت‌دار ممکن نیست به تقاضای دولت یا شهرداری یا اداره اوقاف و یا بانک‌های کشاورزی و ساختمانی و یا دادستان شهرستان موضوع در هیاتی مرکب از رئیس دیوان عالیی کشور و دادستان کل و یکی از روسای شعب دیوان کشور به انتخاب رئیس دیوان عالی کشور و رئیس کل دادگاه‌های استان مرکز و مدیر کل بازرسی کشور در ظرف یک سال تاریخ تصویب این قانون (در کمیسیون دادگستری مشترک مجلسین) طرح خواهد شد./ مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.

تملک کلیه اراضی موات شهر به مساحت تقریبی ۱۵ میلیون مترمربع به موجب قانون ثبت اراضی موات شهر تهران مصوب ۱۳۳۱ش.، سرمایه‌ای کلان برای دولت فراهم آورد. با این سرمایه دولت و شرکت‌های ساختمانی با بهره‌مندی از تسهیلات بانک‌های ساختمانی و تقسیم و واگذاری مناطقی نظیر اراضی دره‌ قشلاق، گیشا، تهران‌پارس، شهر‌آرا، یوسف‌آباد، دولت‌آباد، خزانه نهم، مشیریه، امیرآباد، دریان‌نو، زیباشهر، شهرک غرب، تهران ویلا، افسریه، نارمک، تهران‌نو، فرح‌آباد، نیروی هوایی، مجیدیه و وحیدیه، عباس‌آباد، سلطنت‌آباد، دروس و ضرابخانه، ولنجک و قسمت‌های مهمی از شمیرانات، دست به سودآورترین فعالیت اقتصادی در سال‌های ۱۳۳۲-۱۳۵۷ش زدند.

«اراضی موات به زمین‌های غیر آبادی گفته می‌شود که دارای سه عنصر «مجهول بودن سابقه مالکیت خصوصی»، «عدم مشغولیت به زراعت و مستحدثات در حال حاضر» و «عدم داشتن مالک در حال حاضر» باشد. در فقه و قانون اراضی موات از مباحات شمرده شده و شخص با حیازت آن مالک زمین می‌شود.»/ جعفری لنگرودی، محمد جعفر (۱۳۸۸). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. ۱. گنج دانش. ۲۵۱.

«احیاء اراضی موات در قانون به عنوان یکی از اسباب مملک شمرده شده‌است. قانونگذار در قانون مدنی منظور از احیاء این زمین‌ها را این گونه بیان کرده»/ مرکز پژوهشها – قانون مدنی

«ماده ۱۴۱: مراد از احیای زمین آن است که اراضی موات و مباحه را به وسیله عملیاتی که در عرف آباد کردن محسوب است از قبیل زراعت، درخت‌کاری، بنا ساختن و غیره قابل استفاده نمایند.«/آشنایی با مفهوم حقوقی اراضی موات و قوانین مرتبط با آن». نشریه الکترونیکی حقوق.

 «… مدرسه سپهسالار را نیز غارت كردند. انجمن آذربایجان و انجمن مظفرى و خانه بانوى عظمى و خانه ظل‌‌السلطان و دكاكین و خانه‌‌هاى اطراف خراب و اسبابش غارت شد…» / تاریخ بیدارى ایرانیان، ج 2، ص 157.

 «… بارى چون عباس آقا [قاتل اتابك] آذربایجانى بود، انجمن آذربایجان هم به ریش گرفت كه بله از طرف انجمن آذربایجان اتابك خائن نوكر اجنبى را كشته و تقى زاده هم كه رئیس انجمن بود خودش را از تك و تا نمى‌‌انداخت و براى تهدید و واهمه دیگران خودشان این مسئله را شهرت مى‌‌دادند كه به این وسیله مخالفین خودشان را تهدید كرده و استفاده‌‌هایى بكنند…» / سیاستگران دوره قاجار، ج 2، ص 312.

انجمن آذربایجان را برخى بزرگ‌‌ترین و مهم‌‌ترین انجمن پایتخت شمرده‌‌اند. / اسناد محرمانه وزارت خارجه انگلستان، سند ش 356، حسن معاصر ص 536.

 تاریخ دقیق تأسیس آن روشن نیست، محل این انجمن در خیابان چراغ گاز روبروى كارخانه چراغ برق و یا منتهى‌‌الیه خیابان ظل‌‌السلطان بود و با مجلس فاصله چندانى نداشت. روز برگزارى جلسات عمومى انجمن چهارشنبه هر هفته بود. / حبل‌‌المتین، (تهران)، سال اول، چهارشنبه 2 جمادى‌‌الاخرى 1325، ش 78، ص 4.

 سفیر وقت انگلستان در ایران، طى تلگرامى تعداد اعضاى این انجمن را 2962 نفر گزارش كرد. / اسناد محرمانه، سند ش 356، حسن معاصر، ص 536.

 این انجمن اگرچه توسط انقلابیون تبریزى و آذربایجانى ساكن تهران تأسیس شده بود، اما محدویتى از لحاظ خاستگاه بومى براى پذیرش اعضاى خود قائل نمى‌‌شد. اعلان‌‌هاى انجمن آذربایجان در جرائد مختلف آن روز، در خصوص پذیرش اعضاى جدید، مكرر این نكته را به عموم گوشزد كردند كه هر كس طالب عضویت در این انجمن است مى‌‌تواند جهت عضویت به انجمن رفته، ثبت نام كند. نكته جالب در این میان پیوستن زردشتیان تهران به انجمن آذربایجان در اوائل سال 1326ق. بود. بنابراین تعقیب این سیاست از سوى انجمن منجر به افزایش اعضا و در نتیجه بالا رفتن توان و نفوذ آن در جامعه شد. توجه به این مطلب كه انجمن شعباتى نیز در شهرهاى قوچان سبزوار، و رشت دائر كرده بود (صوراسرافیل، 1326، ش 23، ص 8) میزان گستردگى فعالیت آن را به خوبى آشكار مى‌‌سازد. انجمن قدرتمند آذدربایجان ظاهراً از مساعدت مالى تجار آذربایجانى مقیم تهران نیز برخوردار بود.

 از آنجا كه ریاست انجمن به صورت ادوارى تغییر مى‌‌یافت بنابراین در آثار این دوره كه غالباً شامل جراید و خاطرات روزانه رجال آن عصر است، افراد متفاوتى رئیس انجمن معرفى شده‌‌اند. بدین ترتیب از میرزا ابوالقاسم مرتضوى، تقى‌‌زاده و شجاع‌‌نظام (عین‌‌السلطنه، پیشین، ج 3، ص 2117)، به عنوان رؤساى انجمن در دوره‌‌هاى مختلف یاد شده است. در هر حال تقى‌‌زاده رئیس و راهبر حقیقى آن بوده هر چند وى سال‌‌ها پس از این روزگار، ضمن گله از مورخانى كه او را رئیس انجمن معرفى كرده بودند، گفت كه ابتدا ریاست انجمن را داشته، سپس این سمت را به معاضدالسلطنه واگذار كرده است. / روشنگرى‌‌ها در مشروطیت ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1357، ص 119.

 شمارى از اعضاى انجمن آذربایجان عبارت بودند از: میرزا احمدخان حامدالملك، میرزا عبدالرزاق حكاك، حشمت نظام، مشهدى عبدالله عطار، سید ابوالقاسم طلبه خلخالى، مشیر دیوان خراسانى، برادر پرى‌‌خان تبریزى میرزا حسین‌‌خان، میرزا حسین كرمانشاهى، غلامحسین خان تبریزى قهرمان خان نوكر سردار منصور، شریف‌‌العلما، امین‌‌الشرع، معاضدالسلطنه، رضا بالاخان معتضد دیوان. میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل نیز از اعضاى برجسته آن به شمار مى‌‌رفت.

 انجمن آذربایجان، به همراه انجمن‌‌هاى برادران دروازه قزوین، شاه‌‌آباد و غیرت، جبهه افراطى انجمن‌‌هاى پایتخت را تشكیل مى‌‌دادند.

 انجمن آذربایجان یكى از مجامعى بود كه در ماجراى قتل اتابك مورد سوءظن قرار گرفت، زیرا یكى از دشمنان سرسخت اتابك در مجلس كه با وى درشتى بسیار مى‌‌كرد، تقى‌‌زاده بود. برخى نظیر لمبتون چنین ابراز كرده‌‌اند كه «كمیته دهشت» به رهبرى حیدر عمواوغلى كه اینك به عنوان مسئول قتل اتابك شناخته مى‌‌شود یكى از شعب انجمن آذربایجان بوده است. (لمبتون، انجمن‌‌هاى سرى…، ص 156.) اما پذیرفتن این امر با توجه به نوشته‌‌هاى حیدرخان دشوار است حیدرخان عمواوغلى نه‌‌تنها هیچ اشارهاى به این موضوع نكرده: بلكه صراحتاً كمیته دهشت را هیأت اجرایى شعبه اجتماعیون عامیون حوزه تهران معرفى كرده است. (قاتل حقیقى میرزا على‌‌اصغرخان…، ص 51) ولى عضویت تقى‌‌زاده در این حوزه و یا به قول ملك‌‌زاده كمیته (ملك‌‌زاده، تاریخ انقلاب…، ج 2، ص 415) سرى انقلاب، امرى واضح است كه امكان دارد، نظریه لمبتون بر اساس وجود همین رابطه شكل گرفته باشد.

 تفنگچیان این انجمن در روز كودتا مجاهدت‌‌هاى بسیارى از خود نشان دادند و چندین نفر از توپچیان قزاق را یكى پس از دیگرى كشتند، ولى سرانجام انجمن آماج توپ دشمن قرار گرفت و مجاهدان آن پراكنده شدند. / حیات یحیى، ج 2 ص 329.

 از رهبران انجمن، تقى‌‌زاده بدون اینكه در كشمكش میان دو جبهه شركت كند به سفارت انگلستان پناه آورد و سپس راهى اروپا شد. معاضدالسلطنه نیز پس از مدتى مقاومت سرانجام از دست دشمن گریخته؛ راهى اروپا شد و در آنجا یكى از سازمان‌‌دهندگان اصلى مبارزه ملیون تبعیدى در خارج از كشور علیه محمدعلیشاه شد. / نامه‌‌هاى سیاسى دهخدا نقل از همان، ص 222.