بقعه – تهران نامه https://tehrannameh.com دانشنامه تاریخی جغرافیایی تهران به کوشش داریوش شهبازی Sat, 18 Mar 2017 18:11:01 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.0.4 https://tehrannameh.com/wp-content/uploads/2024/10/cropped-logo2-32x32.png بقعه – تهران نامه https://tehrannameh.com 32 32 امین السلطان (بازار و میدان) https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%b7%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%b1-%d9%88-%d9%85%db%8c%d8%af%d8%a7%d9%86/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%b7%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%b1-%d9%88-%d9%85%db%8c%d8%af%d8%a7%d9%86/#respond Sat, 18 Mar 2017 18:11:01 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%b7%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%b1-%d9%88-%d9%85%db%8c%d8%af%d8%a7%d9%86/ بازار امین‌‌السلطان، ادامه بازار حضرتى و در جنوب چهار راه مولوى (دروازه قدیم شاه عبدالعظیم و شمال شرقى بقعه سر قبر آقا) واقع بوده كه به میدان امین السلطان منتهى مى‌‌گردیده است.

 ابراهیم خان امین‌‌السلطان صدراعظم پدر میرزا على اصغرخان اتابك بود. وى در زمان حیاتش میدان اختصاصى غلات، علوفه، هیزم و ذغال داشت. البته پس از او امین‌‌السلطان دوم (پسر ابراهیم خان یعنى على اصغرخان اتابك) این میدان گسترش یافت و به جنوب شرقى بقعه سرقبر آقا تا میدان شوش فعلى گسترش و به میوه اختصاص یافت و این وضع تا یكى دو سال پیش ادامه داشت، تا این‌‌كه در این زمان میدان میوه و تره بار به شمال بهشت زهرا انتقال پیدا كرد.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%84%d8%b7%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%b1-%d9%88-%d9%85%db%8c%d8%af%d8%a7%d9%86/feed/ 0 امامزاده یعقوب https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%db%8c%d8%b9%d9%82%d9%88%d8%a8-2/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%db%8c%d8%b9%d9%82%d9%88%d8%a8-2/#respond Sat, 18 Mar 2017 13:07:51 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%db%8c%d8%b9%d9%82%d9%88%d8%a8-2/ این بقعه در جاده خاوران نزدیک روستای عباس آباد است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%db%8c%d8%b9%d9%82%d9%88%d8%a8-2/feed/ 0 امامزاده محمد ولى (دركه) https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d9%88%d9%84%d9%89-%d8%af%d8%b1%d9%83%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d9%88%d9%84%d9%89-%d8%af%d8%b1%d9%83%d9%87/#respond Mon, 13 Mar 2017 15:30:29 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d9%88%d9%84%d9%89-%d8%af%d8%b1%d9%83%d9%87/ قریه دركه همان‌‌طوركه از نام آن پیداست، تمام طول دره بسیار مصفایى را اشغال مى‌‌نماید. در وسط قریه بر دامنه‌‌هاى غربى دركه بقعه و زیارتگاهى به نام امامزاده سید محمدولى وجود دارد كه بناى فعلى آن چندان قدیمى نیست و اگر اثرى از قدیم در آن باشد، شالوده و قسمت‌‌هاى پایین دیوارهاى حرم آن است. این بقعه مشتمل بر حرم مستطیل شكلى است كه گوشه‌‌هاى آن را مختصرى مورب و پخ ساخته‌‌اند و بدین طریق حرم را به صورت هشت ضلعى درآورده‌‌اند كه چهار ضلع گوشه‌‌هاى آن بسیار كوتاه و حداكثر یك متر است.

 طول حرم (شرقى – غربى) 08/4 متر و عرض آن (شمالى – جنوبى) 54/3 متر بوده پوشش آن با تیر و تخته و مسطح است و یقیناً در قدیم پوشش گنبدى داشته است. در وسط حرم ضریحى متناسب از آلت‌‌هاى چوبى به رنگ سبز جعفرى ساخته‌‌اند. ضریح مزبور به طول 80/1 متر و عرض 045/1 متر و ارتفاع 55/1 متر بر پایه سنگى كوتاه از سنگ‌‌هاى سبز مخصوص قریه دركه استوار شده است. مرقد گچى ساده بدون هیچ پیرایه در میان ضریح چوبى قرار دارد و روى آن پارچه سبز و مقدارى چراغ و لاله و شمعدان نهاده‌‌اند. دو عدد شمعدان كوتاه از سنگ‌‌هاى سبز دركه در آستانه پنجره شرقى حرم قرار دارد كه در چهار گوشه پایه یكى از آن دو به خط نستعلیق برجسته چنین نوشته‌‌اند:

 «وقف نمود نجابت پناه استاد سید قاسم این شمعدان را به سر كار سید محمد ولى به تاریخ شهر ربیع‌‌الاول سنه 1248، دعا از مؤمنین طلب دارم.»

 سال 1248 ق. كه نقل شد قدیم‌‌ترین سال تاریخى است كه در محل مزبور دیده مى‌‌شود. سال تعمیر آن‌‌كه بقعه را به صورت فعلى درآورده‌‌اند 1327 ق. است.

 در زیارت‌‌نامه‌‌هاى این مرقد نام شاهزاده سید محمد ولى مشهود است و بیش از آن چیزى به نظر نمى‌‌رسد. مردم دركه اظهار مى‌‌دارند كه از چهار پشت به حضرت سجاد (ع) مى‌‌رسد و سند شجره نامه این امامزاده در شكر آب لواسان به دست آمده است. درِ ورودى حرم از طرف شمال است و ایوان خوش منظرى در جلویى این مدخل قرار دارد كه با ستون چوبى كلفت و تیرهاى چوبى پوشیده است. / آثار تاریخى تهران، ص 226.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d9%88%d9%84%d9%89-%d8%af%d8%b1%d9%83%d9%87/feed/ 0 امامزاده لویزان https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%84%d9%88%db%8c%d8%b2%d8%a7%d9%86/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%84%d9%88%db%8c%d8%b2%d8%a7%d9%86/#respond Mon, 13 Mar 2017 15:22:31 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%84%d9%88%db%8c%d8%b2%d8%a7%d9%86/ برفراز تپه‌‌اى كه در مشرق جاده بین تهران و كوهپایه‌‌هاى شمال شرق قرار دارد، آن‌‌جا كه آبادى شمس آباد تمام مى‌‌شود و خانه‌‌ها و باغ‌‌هاى لویزان آغاز مى‌‌گردد، بقعه‌‌اى به نظر مى‌‌رسد كه ساختمان اصلى آن بناى چهارگوشى با پوشش گنبدى است. به طول و عرض خارجى قریب ده متر و محوطه داخلى آن از هر طرف بیش از هفت متر است.

 اصل بقعه یقیناً بناى قدیمى ساده‌‌اى بوده كه تقریباً به همان حال نگهدارى شده است و در عهد قاجاریه به چهار طرف آن ایوان ساده افزوده، روى تمام بنا را شیروانى زده‌‌اند. مطابق آنچه از زیارت‌‌نامه این بقعه به زحمت برمى‌‌آید، این‌‌جا مرقد چهار برادر به نام‌‌هاى سالم، ابوطالب، رضا و رحیم پسران شیث فرزند كاظم، فرزند على بن الحسین زین‌‌العابدین (ع) مى‌‌باشد و به همین جهت آن را جز به نام «امامزاده لویزان» (در اصل امامزادگان لویزان) طور دیگرى نمى‌‌توان معرفى نمود.

 ضریح مشبكى به طرز موسوم به جعفرى و سبز رنگ به طول كمتر از سه و عرض بیشتر ازدو متر دارد و اهمیت صنعتى و تاریخى در این بقعه دیده نمى‌‌شود. ولى موقعیت زیبا و منظره دلپسند آن كه مشرف به آبادى‌‌هاى مختلف شمیران است جلب توجه مى‌‌نماید. / آثار تاریخى تهران، ص 239.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%84%d9%88%db%8c%d8%b2%d8%a7%d9%86/feed/ 0 امامزاده قاسم https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b3%d9%85-2/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b3%d9%85-2/#respond Mon, 13 Mar 2017 15:17:57 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b3%d9%85-2/ وى برادر امامزاده داوود و پسر امامزاده عمادالدین است كه بقعه‌‌اى دارد در محله «سرسنگان». سنگان در سولقان واقع است كه فقط زیارتگاه اهالى محل مى‌‌باشد. ! رجوع کنید به امامزاده عمادالدین.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b3%d9%85-2/feed/ 0 امامزاده عین على و زین على پونك https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b9%db%8c%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%88-%d8%b2%db%8c%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%be%d9%88%d9%86%d9%83/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b9%db%8c%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%88-%d8%b2%db%8c%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%be%d9%88%d9%86%d9%83/#respond Mon, 13 Mar 2017 15:05:08 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b9%db%8c%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%88-%d8%b2%db%8c%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%be%d9%88%d9%86%d9%83/ به مسافت تقریبى سه كیلومترى مغرب قریه ونك در امتداد رودخانه فرحزاد و قریب دو كیلومترى جنوبِ آبادى بسیار قدیمى مزبور قریه پونك واقع شده است كه در ملكیت خانواده عبدالحسین میرزاى فرمانفرما بود. در این قریه هم مانند قریه ونك باغ وقفى با درختان چنار و آب جارى براى آسایش زایرین وجود دارد. در جنوب شرقى این باغ وقفى مشرف به رودخانه‌‌اى كه از فرحزاد به پونك مى‌‌آید، بقعه‌‌اى به نام امامزاده عین على و زین على (عون بن على و زید بن على) وجود دارد. بقعه مزبور از خارج هشت ضلعى و از داخل مربع است و از سمت مشرق ایوانى رو به طرف رودخانه جلوى بقعه افزوده‌‌اند و قرینه آن هم از طرف مغرب مسجدى كوچك تعبیه نموده‌‌اند. اصل بقعه كه هشت ضلعى به نظر مى‌‌رسد، از آثار زمان فتحعلى شاه قاجار مى‌‌باشد، كه ایوان و مسجد مذكور بعداً (شاید در عهد ناصرالدین شاه) به طرفین آن الحاق گردیده است. داخل بقعه كه مشتمل بر حرم چهار ضلعى است، به طول و عرض تقریبى هر كدام چهار متر بوده و ضریح و چهار ضلعى چوبى مشبك خوبى به طرز مرسوم به جعفرى دارد و بالاى ضریح را نیز به صورت حرم مربع القاعده به طرز چهار دیوار ضریح آلت سازى نموده‌‌اند. در میان ضریح دو صورت قبر ساده كمى مرتفع قرار گرفته است.

 زیارت‌‌نامه بقعه دو صاحب مرقد را ابنى‌‌على بن الحسین معرفى مى‌‌نماید. تا حدود سى سال پیش وضع بقعه خوب نبوده، اما در این تاریخ داخل آن را تعمیر كرده درون حرم را به رنگ و روغن مناسب نقاشى نموده، ضریح را روغن كرچك زده‌‌اند و كف حرم را با موزاییك‌‌هاى سیمانى پوشانیده‌‌اند و به جاى زیارت‌‌نامه‌‌هاى مندرس و نقوش چاپى پاره اوراق اشكال مذهبى تمیز و نظیف با زیارت‌‌نامه‌‌هاى خوبى در آن گذارده‌‌اند. در صفحه 69 كتاب المآثر و الآثار تألیف اعتمادالسلطنه ذكر بقعه دیگرى به نام عین على و زین على هست كه در آذربایجان واقع شده و در سال 1281 ق. به دست عزیز خان سردار كل بنا شده است. / آثار تاریخى تهران، ص 210.

 كتاب تاریخ اولاد الاطهار تألیف محمدرضا طباطبایى تبریزى از احوال عون بن على و زید بن على مفصل بحث كرده است و مى‌‌نویسد آن دو بزرگوار فرزند ارجمند بلاواسطه جناب شاه ولایت مى‌‌باشند كه به اذن آن حضرت در عصر عمر بن خطاب به دارالسلطنه تبریز آمده و شهید شده‌‌اند و در قله كوه سرخاب تبریز مدفون‌‌اند. راقم كتاب تاریخ قسمت شمالى تهران گوید: از مقایسه مزبور معلوم مى‌‌شود كه اسم امامزاده پونك هم عون بن على و زید بن على مى‌‌باشد و این دو اسم در زبان عوام عین على و زین على، شده است. و صاحب المآثر و الآثار، محمد حسن خان اعتمادالسلطنه هم متوجه آن نشده است. / جغرافیاى تاریخى شمیران، ص 865.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b9%db%8c%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%88-%d8%b2%db%8c%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%be%d9%88%d9%86%d9%83/feed/ 0 امامزاده شعیب https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b4%d8%b9%db%8c%d8%a8-2/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b4%d8%b9%db%8c%d8%a8-2/#respond Mon, 13 Mar 2017 14:18:53 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b4%d8%b9%db%8c%d8%a8-2/ در آبادى فیروزآباد رى بقعه‌‌اى قدیمى وجود دارد كه اهل محل آن‌‌جا را با نام امامزاده شعیب فرزند امام موسى كاظم (ع) مى‌‌شناسند. با توجه به این حقیقت كه آن حدود در قدیم هرگز شیعه‌‌نشین نبوده است تا فرزندى از امام را در آن‌‌جا مدفون سازند و نیز ظاهراً در كتب رجال و انساب و تراجم احوال، ذكرى از فرزندى بدین نام از آن امام بزرگوار كه در شهر رى مدفون شده باشد، درج نشده و از سویى شیبانى محمد بن حسن، فقیه بزرگ حنفى و یا ابوحنیفه در آن حدود مدفون است، مى‌‌توان چنین پنداشت كه پس از آغاز خرابى و متروك ماندن رى و رواج مذهب شیعه اندك اندك كلمه شیبانى به شعیب كه قرابت مختصر لفظى دارند، تصحیف یافته است؛ بنابراین این محل مدفن امامزاده شعیب نیست. / برخى از آثار رى، ص 64.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b4%d8%b9%db%8c%d8%a8-2/feed/ 0 امامزاده ابوطالب (فرحزاد) https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%a8%d9%88%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8-%d9%81%d8%b1%d8%ad%d8%b2%d8%a7%d8%af/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%a8%d9%88%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8-%d9%81%d8%b1%d8%ad%d8%b2%d8%a7%d8%af/#respond Fri, 10 Mar 2017 01:00:09 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%a8%d9%88%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8-%d9%81%d8%b1%d8%ad%d8%b2%d8%a7%d8%af/ در منتهى‌‌الیه شمالى فرحزاد (فره زاد) آن‌‌جا كه جاده فرحزاد به طرف یونجه‌‌زار و امامزاده داوود مى‌‌رود، بر فراز تپه طرف دست راست جاده در میان انبوه درختان، باغ با نزهتى جلب نظر مى‌‌نماید. این زیارتگاه به نام امامزاده ابوطالب خوانده مى‌‌شود و ساختمان آن به امامزاده عزیز اوین شباهت دارد. بناى اصلى آن شامل حرم مستطیلى به طول شرقى و غربى كمى بیش از چهار متر و عرض قریب سه متر ونیم است كه از سنگ ساخته‌‌اند و دو اتاق كوچك باریك در طرفین مشرق و مغرب آن با نماى آجرى ساده افزوده، ایوان عریضى هم در سمت جنوب یا مدخل بقعه اضافه كرده‌‌اند. به نظر مى‌‌رسد اصل بقعه قدیمى‌‌تر از زمان صفویه باشد. تصور مى‌‌رود اتاق‌‌هاى كوچك و نماى آجرى ساده بقعه، در زمان فتحعلى شاه یا محمد شاه قاجار الحاق شده باشد، به نظر مى‌‌رسد ایوان هم از آثار زمان ناصرالدین شاه باشد.

 ضریح زیبایى به سبك خانه مربع خراطى به طول 2/19 متر و عرض 1/58 متر و ارتفاع 1/62 متر در وسط حرم كوچك بقعه هست كه اگر بى‌‌سلیقگى به خرج نداده و آن را رنگ سبز نكرده بودند، مانند ضریح امامزاده ابوالحسن (شهررى) بسیار جالب توجه‌‌تر بود. در میان ضریح صندوقى ساده با تخته‌‌هاى محكم ساخته‌‌اند كه نوشته و اثرى ندارد. نام صاحب مرقد در زیارت‌‌نامه ابوطالب بن فضل بن زید بن على بن الحسین ذكر گردیده است. مردم عوام این بقعه را امامزاده دنبه! هم مى‌‌خوانند و علت آن را چربى درخت كهنسالى كه نزدیك امامزاده مزبور واقع بوده است، مى‌‌شناسند. / آثار تاریخى تهران، ص 213.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%a8%d9%88%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8-%d9%81%d8%b1%d8%ad%d8%b2%d8%a7%d8%af/feed/ 0 امامزاده https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87/#respond Thu, 09 Mar 2017 15:10:56 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87/ از ابنیه باستانى در منطقه قصران كه به حد زیاد در همه جا دیده مى‌‌شود بقعه‌‌هاى سادات و فرزندان امامان(ع) و ذرارى رسول اكرم (ص) است. این سادات یا در عهد حكومت جابرانه امویان و عباسیان در فرار از ستم و جور ایشان بدین حدود پناه آوردند، یا هنگام ظهور علویان در طبرستان و رى و نواحى همراه ایشان بودند، و یا از مكه ومدینه و نقاط دیگر بدیشان پیوستند. در تاریخ طبرستان مرعشى آمده: «… خبر آوردند كه برادر سید حسن بن زید، كه داعى‌‌الصغیر اوست، به شلمبه دماوند رسید، و اسفهبد بادوسپان بدو پیوست، و مردم لارجان و قصران هم بدو پیوستند…» / تاریخ طبرستان، ص 132.

بعضى از سادات به دست مخالفان شهید شدند و گروهى در آن‌‌جا توطن گرفتند كه اعقاب ایشان هنوز باقى هستند و مرقد اكابر ایشان مزار و مطاف است و به بركت وجود این سادات بود كه مردم تمامت ناحیه قصران و بسیارى از نقاط دیگر از آغاز شیعه بودند.

 

 

امامزاده

 

  ظاهراً به قرینه اخبار موجود، نخستین بقاع جهت سادات هم به عهد علویان و در حكومت محمد بن زید به وجود آمد. وضع چنین بود تا آن‌‌كه به سال 270 ق. محمد بن زید علوى پس از برادر به حكومت نشست و بقاع متبرك را از نو آباد گردانید. ابن اسفندیار در این باب چنین نوشته:

 «… تا به عهد داعى محمد بن زید، مشهد امیرالمؤمنین على علیه السلام و مشهد امام‌‌حسین علیه السلام و سایر مشاهد طالبیه خراب بود. چون محمد زید به طبرستان به پادشاهى رسید، منتصر به بغداد خلیفه بود و مذهب تشیع دعوى كرد و حرمت آل ابوطالب به غایت داشتى، محمد زید مشاهد را عمارت مختصر فرمود و به هر موضع به تخمین، دخمه و مقبره‌‌اى پدید آورد تا به عهد عضدالدوله فنا خسرو بن ركن‌‌الدوله‌‌الحسن بن بویه مشاهد را چندان عمارت فرمود كه این ساعت هنوز بسیار از آن خراب نبود، و قصبه و حصار و خانه و بازار ساخت و به مراسم عاشور و غدیر و آن‌‌كه رسم طایفه شیعه باشد.»

 مشابه این گفته در تاریخ رویان اولیاءاللَّه و تاریخ طبرستان و رویان و مازندران مرعشى نیز آمده است. باید بناى نخستین بقاع این بزرگواران را مربوط به عهد حكومت علویان دانست كه به زمان دودمان آل بویه، صورت كمال یافت. از این پس نیز در طى اعصار و قرون بزرگانى پیدا شدند كه این بقاع متبرك را مورد مرمت یا تجدید بنا قرار دادند.

 در زمستان سال 1347 آثار سردر قدیمى حرم حضرت عبدالعظیم با كتیبه كوفى بسیار شیوا و آجر كارى‌‌هاى بسیار زیباى عهد سلجوقى مربوط به سال‌‌هاى 480 و 490 ق. در جوانب سردر كنونى آن بقعه پدیدار و كتیبه آن به نام سید شمس‌‌الدین مجدالملك مشیدالدوله ابوالفضل اسعد بن موسى خوانده شد. كشف این كتیبه، تأییدى براى قول صاحب النقض تواند بود. بقاع موجود از امامزادگان در نقاط كوهستانى قصران اكثر متعلق به قرن ششم و مربوط به زمان سلاجقه است؛ مانند بقعه‌‌هاى امامزاده‌‌هاى شكراب در رودبار قصران.

 در زمان‌‌هاى بعد نیز گاه و بى‌‌گاه نیكوكارانى از حكام و متمكنان معتقد محلى قصران و شاهزادگان طبرستان به آباد نگاه داشتن بقاع مقدس توجه مى‌‌كردند؛ چنان‌‌كه نام ملك‌‌شاه غازى لواسانى، كه ذكرش در رجال قصران بیاید، بر روى صندوق متبرك بقعه امامزاده یحیى در تهران بازمانده از سال 895 ق. دیده مى‌‌شود؛ و همچنین به روایت كراسه المعى در بقعه امامزاده سپهسالار (پیر غار) موسوم به اسفسالار بن زید بن محمد بن زید بن حسن بن على علیهم السلام واقع در قریه سپهسالار از آبادى‌‌هاى غربى قصران داخل (كه اكنون جزو ارنگه است) نام این بزرگان طبرستانى بر روى در بقعه بازمانده از قرن دهم هجرى (983 هجرى) دیده مى‌‌شود:

 1. كیا مهدى بن زین‌‌الاشراف كیا اسكند باراوج.

 2. كیا سیاوش بن كیا ضحاك باراوج.

 3. محجده ]كذا، ظا: مهجده[ خاتون بنت ملك ایرج بن كیومرث رستمدار.

 4. نیز در این ردیف است نام درویش اللَّه داد./ كراسه المعى، ج 2، ص 1178.

 بى گمان نیكوكاران دیگرى از این دست بوده‌‌اند كه نامشان به ما نرسیده است. نكته دیگرى كه ذكر آن در این‌‌جا از فایدتى خالى نیست، این‌‌كه تحقیق در احوال فرد فرد این بزرگواران (طبق آمارى كه در روزنامه كیهان انتشار یافته و به وسیله سازمان اوقاف تهیه شده است، در سراسر كشور ایران 1059 امامزاده احصا شده است. استان مركزى از این لحاظ مقام اول را دارد. در این استان شهر كاشان با 80 امامزاده در رتبه اول است، پس از آن به ترتیب در تهران 74 امامزاده، در قم و صومعه‌‌سرا هر یك 45 امامزاده، در اردكان یزد 43 امامزاده و در شیراز 34 امامزاده وجود دارد.) اغلب در نهایت صعوبت و در پاره‌‌اى از موارد محال به نظر مى‌‌رسد. این دعوى را شرحى مى‌‌بایست كه در ذیل بدان پرداخته مى‌‌شود:

 1. مهاجرت سادات بدین حدود از همان دو قرن نخستین هجرى آغاز گردیده است و بسیارى از سادات از ترس خلفاى جور و عمال ایشان در خفا و به صورت پنهان بدین حدود درآمدند و مجهول‌‌وار زیستند و نقباى سادات و ارباب انساب را اغلب از ایشان و یا از پایان كارشان اطلاعى به دست نبوده است و نامشان در كتب انساب درج نیامده است و چون درگذشتند، در محل به تفصیلى كه در صحائف پیشین گفته شد، بقعتى براى ایشان بساختند، لكن ترجمه حال ایشان مجهول ماند.

 2. كتیبه یا لوحه‌‌اى كه در روز وفات براى این بزرگواران تهیه مى‌‌شد، به خط كوفى بود كه در اعجام و ضبط و ثبت و قرائت دشوارى‌‌هایى دربرداشت. در دوره‌‌هاى بعد كه آن‌‌ها را به خط نسخ یا ثلث بازگردانده‌‌اند، این دشوارى‌‌ها و نیز گاه فرسوده و ریخته شدن پاره‌‌اى كلمات، موجب تصحیف و تحریف در نام‌‌ها گردید؛ فى‌‌المثل حسین را به صورت حسن و نقى را به صورت تقى، و عبیدالله و ابو عبداللَّه را به صورت عبداللَّه، و ظاهر را به صورت طاهر ضبط كردند؛ و نمونه‌‌هاى بسیار از این قبیل به دست است و در بسیارى از موارد حتى نام آن جمع از سادات كه احوالشان معلوم است و بقعتشان را نیز در مكانى معین ذكر كرده‌‌اند، با نام موجود در آن بقعت انطباق كامل ندارد.

 3. در ذكر نام آباء صاحب بقعت تا اتصال به معصوم در بسیارى از موارد تساهل و تسامح رفته و یك یا چند واسط حذف گردیده است؛ چنان‌‌كه امامزاده‌‌هاى فراوانى در بلاد مختلف در لوحه یا كتیبه موجود در بقعه، فرزند امام‌‌موسى كاظم معرفى شده‌‌اند و آشنایان به علم انساب مى‌‌دانند كه آن حضرت را بدین كثرت فرزند نبوده است و این‌‌ها نبیره‌‌ها و فرزندزادگان و احفاد و ذرارى آن معصوم‌‌اند كه نام چند تن از آباء در نسبتشان ذكر نگردیده است و این امر ایشان را به صورت فرزند بلافصل امام درآورده است.

 در این‌‌جا به مناسبت، بدین مهم اشارت مى‌‌رود كه گرچه نسبت جمعى از سادات مدفون در طبرستان و قصران به حضرت زید علیه‌‌السلام مى‌‌پیوندد، لكن این امر دلیل بر آن نیست كه ایشان جملگى به مذهب زیدیه بوده‌‌اند؛ همچنان‌‌كه در مقابل دسته‌‌اى دیگر از سادات در این حدود مدفونند كه گرچه نسبتشان به حضرت زید نمى‌‌رسد، لكن پیروى از طریقت زیدیه را داشته‌‌اند؛ به دیگر بیان همه فرزندان حضرت زید مدفون در این بقاع به مذهب زیدیه نبوده‌‌اند؛ و همه زیدیه این حدود نیز از فرزندان آن حضرت نبوده‌‌اند و این رابطه صورت عام و خاص من وجه را دارد. فى‌‌المثل داعى ناصر كبیر از علویان كه ذكرش در مبحث تاریخ بیاید و از فرزندان عمر بن على سجاد (ع) است از پیشوایان بزرگ زیدیه است، لكن پسر او ابوالحسین احمد بر خلاف پدر امامى بود.

 حضرت زید بنا به گفته طبرسى در اعلام‌‌الورى و عبدالجلیل رازى در النقض و صاحب جنةالنعیم ودیگران مردم را به رضاى آل محمد مى‌‌خواند. گروهى پنداشتند كه از این دعوت خود را اراده كرده بوده است و مطلب چنین نیست؛ چون او به استحقاق برادر خود حضرت امام محمدباقر علیهم‌‌السلام عارف بود و اعتقاد شیعه اثنا عشریه بدان حضرت سخت نیكوست. مذهب زیدیه را جماعتى پس از شهادت آن حضرت براى خود مذهبى مستقل قرار دادند و به حقیقت حضرت زید بن على علیهم‌‌السلام بر این طریقه نبوده است. / جنةالنعیم، ص 91، نقل در قصران، صص 204 و 214.

 در تهران قدیم (حصار طهماسبى) دوازده بقعه داراى نسب‌‌نامه و دو بقعه مجهول‌‌النسب وجود داشته است. شمار نسبتاً فراوان بقعه‌‌هاى درون حصار توجیه‌‌پذیر است؛ چه منطقه رى از ابتداى طلوع آیین اسلام و بنیاد و گسترش مذهب شیعه به مأمن علویان و پایگاه دوستداران ایشان مبدل شده بود. بسیارى از فرزندزادگان حضرت على (ع) كه از بیداد امویان و نیرنگ عباسیان مى‌‌گریختند و روانه ایران مى‌‌شدند، سرانجام در رى و پیرامون آن اقامت مى‌‌كردند و به كار و زندگى و دعوت مردم مى‌‌پرداختند و در همان‌‌جا دار فانى را وداع مى‌‌گفتند و به مروز زمان قبر آنان به بقعه و زیارتگاه تبدیل مى‌‌شد. به همین سبب است كه در هر جا كه یك یا چند روستاى قدیمى یافت مى‌‌شود، معمولاً امامزاده‌‌اى هم وجود دارد. / جغرافیاى تاریخى تهران.

 رواج آیین اسلام در قصران (داخل و خارج) در قرون اولیه اسلام رخ داد. با فتح رى كه از شهرهاى مهم و بزرگ ایران بود، دین اسلام در این منطقه رواج یافت و با گذشت زمان ساكنان آبادى‌‌هاى اطراف نیز رفته رفته بدین آیین درآمدند. به استناد سخن ابن اثیر و ابن خلدون مسلمانان رى و اطراف (قصران) جملگى به طریق سنت و جماعت بوده‌‌اند. / ابن اثیر، ص 318؛ ابن خلدون، ص 126.

 پس از آن‌‌كه در عقلیات و اصول، تفرقه پیش آمد و اختلاف كلمه میان مسلمانان شدت یافت، در خطه رى نیز چنین شد؛ گروهى به این و پاره‌‌اى به آن گرویدند.

 آیین حقه شیعه از همان آغاز در این پهنه راه یافت. البته رواج بیشتر آن به وسیله آن دسته از سادات و فرزندان حضرت على علیهم‌‌السلام بود كه در خلافت جابرانه امویان و عباسیان براى رهایى از ستم و جور ایشان بدین نواحى پناه آوردند. یاقوت حموى در حمله مغول به رى به سال 617 ق. مى‌‌نویسد: «اهل رى سه فرقه بودند: شافعى كه شماره ایشان كمتر و حنفى كه شماره ایشان بیشتر و شیعه كه شماره ایشان بسیار زیاد بود. زیرا نیمى از مردم این شهر شیعه بودند. / معجم البلدان، ج 2، ص 893.

 باید دانست كه رواج آیین اسلام در گستره قصران یك‌‌باره رخ نداده است، بلكه آبادى‌‌هاى كوهستانى و مناطق صعب‌‌العبور دیرتر به اسلام گرویده‌‌اند. بناى نخستین بقاع سادات مدفون در قصران ظاهراً از عهد محمد بن زید علوى است و از آن پس در جاى جاى این گستره مقابر امامزادگان و سادات علوىِ مربوط به اعصار مختلف وجود دارد. بدیهى باید دانست كه ایرانیان با گرویدن به اسلام ناگهان رفتار و عقاید خود را تغییر نداده‌‌اند بلكه این امر در مدتى از زمان رخ داده است؛ بنابراین آتشگاه‌‌ها را كه پرستشگاه‌‌هاى آیین اجدادى آن‌‌ها بوده نابود نكرده، بلكه سعى كرده‌‌اند آن‌‌ها را در قالب اعتقادات جدید حفظ نمایند؛ هر چند پاره‌‌اى از آن‌‌ها رها شده و امروز خرابه آن‌‌ها پیداست. از این استدلال چنین توان گفت كه شاید بسیارى از مقابر بزرگان و امامزادگان در مكان‌‌هاى مقدس ایرانیان هنگام رواج آیین زردشت بوده است.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d9%85%d8%a7%d9%85%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87/feed/ 0 استاد عبدالرسول حجار https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%b1/ https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%b1/#respond Tue, 07 Mar 2017 02:59:17 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%b1/ در بقعه امامزاده قاضى صابر ونك نام حجار به خط نستعلیق برجسته چنین درج است: «عمل استاد عبدالرسول حجار یزدى اصل طهرانى المسكن.» ! امامزاده قاضى صابر.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%a7%d9%84%d9%81/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%af-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%b1/feed/ 0