«مراد انگلیس است و انگریز از زبان پرتغالی در هندوستان معمول شده و از آنجا بدیگر ممالک اسلامی رسیده است .» (از حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین ).

اولین خودپرداز خاورمیانه در محل شعبه مرکزی بانک بیمه بازرگانان در خیابان جمهوری (شاه) تهران نصب شد و شروع به کار کرد. بانک بیمه بازرگانان این اقدام «در ده ثانیه پول دریافت کنید» را که بزرگترین ابتکار تاریخ بانکداری است، در سال 1351 انجام داد. مشتریان با یک کارت پلاستیکی با حروف رمزی بودند می توانستند در مواقع احتیاج به پول کارت را در داخل ماشین قرار داده و وجه موردنیاز خود را دریافت کنند. سعید عسکری انارکی به عنوان کسی که اولین خودپرداز را در ایران در بانک سپه نصب کرده و اولین کارت پلاستیکی برداشت از خودپرداز به نام وی ثبت شده است.

اولین دستگاه خودپرداز را ۲۷ ژوئن ۱۹۶۷ یک شعبه بانک بارکلیز در محله انفیلد در شمال لندن افتتاح کرد./ روزنامه کیهان، شانزده بهمن 1351، صفحه نوزده و بیست.

 حسین پژمان بختیارى راجع به اولین هواپیما مى‌‌نویسد: «در روز ششم صفر 4] /1332 دى‌‌ماه 4 / 1292 ژانویه 1914] مردى ظاهراً لهستانى به نام گوزمینسكى با یك هواپیماى دو باله سبك در میدان مشق فرود آمد: مرحوم احمد شاه و درباریان از آن دیدن كردند و عكسى در كنار آن برداشتند كه در روزنامه ایلوستراسیون فرانسه گراور شد… بعد به سوى شمال رهسپار شد، چند روز بعد نگارنده قطعات خرد شده آن را در ارابه اسبى دید كه در خیابان علاءالدوله به طرف میدان توپخانه مى‌‌بردند و از قرار مسموع خلبان آن نیز تلف شد…» / تهران به روایت تاریخ، ج 4، ص 2163  ! رجوع کنید بههواپیما.

 در واپسین سال‌‌هاى قرن گذشته توجه مردم به فوتبال فزونى گرفت و كمپانى «لنج« قطعه زمین بزرگى را در خارج از خندق شمالى تهران خریدارى و با نصب دروازه، اولین زمین فوتبال را در این شهر ایجاد كرد. این زمین تقریباً حوالى مدرسه البرز یعنى شمال چهار راه كالج فعلى بود.

 سرانجام در سال 1302 خ. «كلوپ فوتبال طهران» تشكیل شد و سلطان عزیزخان افخمى، خان سردار، كریم زندى، مصطفى معتمدى، محمدعلى شكوه، دكتر امیر اصلانى، عبدالعلى خواجه نورى، عبدالله خلعتبرى، احمدعلى سردار، حسین خان سردار و صدرى از اعضاى این تیم بودند كه برخى از آنان عضویت تیم «قشون» را داشتند. / روزنامه همشهرى، ش 123، شهریور 81.

 نویسنده كتاب تاریخ مصور فوتبال ایران نیز تشكیل این تیم را مربوط به سال 1299 خ. و «كلوپ ایران» مى‌‌داند و علاوه بر بازیكنانى كه نامشان ذكر شد از رضا ربیع زاده، هامبارسون و اشرفى نیز نام برده و مى‌‌افزاید در آن دوران مسابقاتى به نام «هفت لشكر» در میدان مشق آن دوران برگزار مى‌‌گردید. / تاریخ مصور فوتبال ایران، ج 1، ص 26 ! فوتبال.

 هنگامى‌‌كه اروپا در مرحله گذار به سوى تحول بزرگ صنعتى پیش مى‌‌تاخت، در اندرون قاجاریان به ویژه در دوران ناصرى، آبدارخانه و آبدارچى، خواجه سرا و خواجگان، آشپزخانه و آشپزان همه و همه آسوده و بى‌‌خیال نسبت به آینده مردم این سرزمین، دست به دست هم داده بودند تا شاه و حرمیان فارغ از دغدغه مردم وامانده، در عیاشى خویش غوطه ور باشند. اعتمادالسلطنه اندرون را این‌‌گونه توصیف مى‌‌كند: «… دیگر عمارت جدیدالبناى بهشت آیین اندرون است كه نمونه‌‌اى از خلد برین مى‌‌باشد…» / مرآت البلدان، ج 3، ص 102.

 خدمه و سكنه اندرون، خدمه و عمله اندرون را سه دسته تشكیل مى‌‌دادند:

 1. فراش‌‌ها و سربازها كه از ارگ و اطراف آن حفاظت مى‌‌كردند.

 2. كلفت‌‌ها و نوكرها و دیگر كاركنان از قبیل جاروكش، باغبان، چراغچى و سقا و غیره كه در داخل ارگ خدمت مى‌‌كردند.

 3. غلامان و كنیزان سیاه كه امور حفاظت ناموس زنان حرم را عهده‌‌دار بوده، مواظبت ایشان از برخورد با اجنبى و نامحرم مى‌‌كردند.

 دسته اخیر زن و مردهایى بودند كه به صورت برده از حبشه و زنگبار خریدارى شده، زن‌‌هایشان را آموزش جاسوسى و خبرچینى داده، مردهایشان را خصیه كشیده به نگاهبانى خانم‌‌ها مى‌‌گماشتند. مردمانى ساده دل و محل اعتماد كه مگر ناپاكى‌‌ها را از معاشرت و همنشینى با بدان مى‌‌آموختند و افرادى كه تا آخر عمر دست از وفادارى به ولى‌‌نعمت خود نمى‌‌كشیدند. دده‌‌باشى نام افتخارى زنان ایشان بوده و خواجه باشى نام مردان این جماعت كه بر اثر خدمتگزارى‌‌هاى صادقانه و امانت و درست كارى به آن مفتخر مى‌‌شدند. / تهران قدیم، ص 97.

 اندرون شامل محوطه‌‌اى محصور با دیوارهاى بلند و باغچه بندى‌‌هاى مفصل و حوض بزرگ آبى در وسط و اتاق‌‌هاى وسیع با انبارهاى آذوقه و شراب‌‌خانه و دستگاه‌‌ها و مكان‌‌هاى جداگانه براى خاتون‌‌هاى حرم، آقازاده‌‌ها و كلفت نوكرها… / همان، ص 195.

 بناها داراى دو اصل (بیرونى و اندرونى) بوده كه به شرح و چگونگى آن مى‌‌پردازیم:

 قسمت بیرونى: معمولاً درب ورودى در كنار كوچه، گذرگاه (گذر)، بازارچه و یا بازار به راهرویى مربوط مى‌‌شود. در مقابل در ورودى یك یا دو اتاق پیشخوان براى مستخدم و یا نگهبان ساخته مى‌‌شود. ضمناً این مكان محلى جهت پاسخ‌‌گویى به مراجعین نیز مى‌‌باشد. بعد از این قسمت از راهرو به حیاط بیرونى مى‌‌رسیم. در سمت كوچه و یا گذر محلى به نام اصطبل با گنجایش كافى و با رعایت آخوربندى، به ویژه انبار علوفه در كنار آن با درب ورودى از گذر مطرح مى‌‌باشد. همچنین از حیاط بیرونى به اصطبل راه جداگانه جهت نگهدارى ستوران كه وسیله كار و ایاب و ذهاب آن روزگار بوده است از موارد طرح مى‌‌باشد. در سوى دیگر، حیاط بیرونى دو اتاق وسیله زندگى و پذیرایى میهمان‌‌هاى بیگانه و نامحرم بوده. در جوار آن بیوتات كوچكى كه شامل آبریزهاى توالت، منبع و چاه آب و همچنین آشپزخانه (مطبخ) و یا آبدارخانه ساخته مى‌‌شد. در حیاط بیرونى حوض آب و باغچه‌‌هاى مصفا نیز مورد توجه بود.

 قسمت اندرونى: ارتباط قسمت بیرونى و اندرونى به وسیله راهرویى انجام مى‌‌شود. این راهرو از ناحیه حیاط (بیرونى به اندرونى) داراى درب ورودى مى‌‌باشد. ساختمان‌‌هاى قسمت اندرونى به شكل شمالى – جنوبى و یا شرقى – غربى نسبت به گذرگاه دوّمى نیز مورد نظر مى‌‌باشد كه طرح آن نسبت به تعداد افراد خانواده به وجود مى‌‌آید.

 تالار، این فضا بزرگ‌‌ترین و زیباترین قسمت این‌‌گونه ساختمان‌‌ها را تشكیل مى‌‌دهد و به نام «شه نشین» نیز معروف مى‌‌باشد و معمولاً به وسیله چند پله از سطح زمین به راهرویى مربوط مى‌‌شود. پنجره‌‌هاى رو به حیاط در ابعاد متناسب و از نوع كارهاى چوبى منبت و گره ساخته مى‌‌شود. وجود پنجره‌‌ها در تعداد پنج یا هفت عددى مورد توجه بوده كه این اتاق و تالار به نام اتاق پنج و یا هفت درى نیز مشهور مى‌‌باشد. سقف اتاق قاب سازى‌‌هاى چوبى و یا گچ‌‌برى و آینه‌‌كارى، رف و پیش بخارى سازى همراه با نقاشى و رنگ روغن از جمله كارهاى تزیینى این فضا مى‌‌باشد. مقابل تالار، اتاق انتظار مى‌‌باشد كه محلى موقت براى برخى از مراجعین است. در جلوى فضاى تالار ایوان سرپوشیده بر روى دو یا چند ستون سنگى و یا چوبى اتكا دارد. زیر این فضاها زیرزمین جهت حوض‌‌خانه و محل استراحتگاه در تابستان منظور مى‌‌شود. تهویه در این قسمت به وسیله كانال هایى از بادگیرهاى مرتفع صورت مى‌‌گیرد. در مقابل تالار چندین اتاق با راهروى میانى از یكدیگر تفكیك مى‌‌شوند. این اتاق‌‌ها وسیله زندگى و خواب براى فرزندان كوچك و بزرگ و همچنین والدین مطرح و طراحى مى‌‌شود. در این قسمت‌‌ها زیرزمینى جهت انبارى و نگهدارى مواد غذایى و همچنین براى آلنگ كردن میوه‌‌ها از سقف آن‌‌ها مورد توجه و استفاده مى‌‌باشد. تهویه هوا به وسیله هواكش‌‌ها كه از درون دیوارها با كانال‌‌هایى كه به صورت عمودى در دیوارها تعبیه شده است، صورت مى‌‌گیرد، از طرف دیگر یك سمت حیاط، جهت بیوتات اندرونى شامل مطبخ (آشپزخانه)، چاه و منبع توالت (مستراح)، همچنین محلى براى نگهدارى گوسفند و لانه ماكیان پیش بینى مى‌‌شود.

 سنن اجتماعى و قومى در معمارى

 حیاطسازى: حیاطسازى شامل حوض بزرگ آب و در شرایطى با آب منگل‌‌سازى و باغچه‌‌هاى وسیع در اطراف حوض آب و درختان بزرگ تنومند بود. / معمارى ایران زمرشیدى، ص 27.

 عمارت اندرونى: معمار سنتى در جستجوى نظمى بر اساس بهره‌‌ورى از مواهب طبیعى و هماهنگ با نظم حاكم بر طبیعت است. او به دنبال آماده كردن مكانى است كه هر آنچه از مواهب طبیعى را مى‌‌تواند، در محدوده زیست فراهم آورد، بدون آن‌‌كه خلوت زندگى بر هم بخورد و پیش چشم غیر و بیگانه، خصوصى‌‌ترین باغ درونى را مى‌‌سازد كه آن را با نام حیاط یا به اعتبارى «باغ درون شهرى» مى‌‌شناسیم.

 در انواع باغ‌‌هاى سكونتگاهى، به‌‌ویژه باغ‌‌هاى سكونتگاهى – حكومتى یك یا چند عمارت براى سكونت دائمى در نظر گرفته مى‌‌شود كه غالباً آن را اندرونى مى‌‌نامند.

 براى حفظ محرمیت و متمایز ساختن حریم اندرونى از سایر بخش‌‌هاى باغ غالباً اندرونى را در یك سمت باغ به نحوى طراحى و احداث مى‌‌كردند كه از سایر بخش‌‌ها متمایز و محفوظ باشد. در این حالت غالباً یك یا چند فضاى باز مركزى، محصور یا نیمه محصور براى اندرونى در نظر گرفته مى‌‌شد. / باغ‌‌هاى ایران، ص 27.

 در دوران قاجاریه، به ویژه از اواخر حكومت محمدشاه به بعد «اندرون« همیشه نقش تعیین كننده‌‌اى در سیاست كشور داشت كه البته به تناسب قدرت شاه و سیاست وى از طرفى و شیطنت اهل اندرون از طرف دیگر و نیز شدت و ضعف ارتباط دول خارجى خصوصاً انگلیس و روس با ایشان، این نقش در دوران مختلف متغیر بوده است.

 در گوشه جنوب غربى‌‌اش خانه و سراى مستوفى الممالك قرار داشت كه باریكه‌‌اى از حیاط خانه به صورت حرف «L» انگلیسى در ضلع شمالى خیابان امیریه و در مجاورت ضلع جنوبى قبرستان تا میدان كنونى حسن‌‌آباد كشیده مى‌‌شد.

 در مجاورت خانه مستوفى الممالك و در شرق آن قبرستانى در اواخر سلطنت رضاشاه قرار داشت كه امروز به ایستگاه آتش نشانى تبدیل شده است و بقیه این اراضى وسیع یعنى از ضلع شمالى سراى مستوفى الممالك و قبرستان تا خیابان جامى فعلى تمامى متعلق به ثقه الملك بوده كه امروز در آن‌‌ها خانه‌‌سازى شده و به بازار فروش میز و صندلى تبدیل شده است.

 در جنوب خیابان جامى (سه راه عزیزخان) قطعه زمین بزرگى وجود داشت كه به قبرستان چهارراه حسن‌‌آباد ختم مى‌‌شد. این قطعه زمین از شمال به خیابان جامى، از شرق به خیابان حافظ (یوسف‌‌آباد) و از غرب به خیابان استخر مى‌‌رسید. در قسمت جنوب  غربى كه بعداً بانك صنعتى و پس از آن قسمتى از سازمان برنامه در آن مستقر شد، سراى مستوفى‌‌الممالك بود كه بعدها به ساختمان تبدیل شد. در حاشیه شمالى این زمین محاذى خیابان جامى چندین یخچال وجود داشت كه مهمترین آن‌‌ها یخچال مستوفى‌‌الممالك بود. میان خیابان استخر و خیابان رازى جنوبى (آقا شیخ هادى) منزل چند نفر از اعاظم قرار داشت كه عبارت بودند از زمین صنیع لشكر (بزرگ‌‌ترین همه(، خانه فرهادمیرزا، خانه میرزا مهدى رئیس، خانه آقا شیخ موسى و خانه میرزا ابوالحسن‌‌خان دكتر.