غ – تهران نامه https://tehrannameh.com دانشنامه تاریخی جغرافیایی تهران به کوشش داریوش شهبازی Sun, 20 Jul 2025 17:19:24 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.2 https://tehrannameh.com/wp-content/uploads/2024/10/cropped-logo2-32x32.png غ – تهران نامه https://tehrannameh.com 32 32 غار https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%a7%d8%b1/ https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%a7%d8%b1/#respond Sun, 20 Jul 2025 17:18:46 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=8141 غار
پس از ویرانی ری به دست مغولان در ۶۱۷ ق./۱۲۲۰م. و اضمحلال آن در دوره ایلخانان مغول، شمار بسیاری از مردم ری و شاید روستاهای پیرامون آن به تهران مهاجرت کردند و به یقین همه این مهاجران در کار معماری و خانه‌سازی ذوق و سلیقه مشترکی با ساکنان بومی تهران نداشتند؛ از این‌رو، خیلی زود و پس از چند دهه تهران به شهری بدل شد که ویژگی چشمگیر آن، دیگر خانه‌های زیرزمینی‌اش نبود. ( عدل، ج۱، ص۱۷، تهران پایتخت دویست ساله)به گزارش حمدالله مستوفی تهران در نیمه نخست سده ۸ ق./۱۴م. و در اواخر فرمانروایی ایلخانان، روستایی معتبر از توابع غار (یکی از ۴ ناحیه تومان ری) به شمار می‌رفته است.( مستوفی، نزهة القلوب، ج۱، ص۵۳-۵۵)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%a7%d8%b1/feed/ 0 غار تلو https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%a7%d8%b1-%d8%aa%d9%84%d9%88/ https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%a7%d8%b1-%d8%aa%d9%84%d9%88/#respond Sat, 10 Jul 2021 11:45:18 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%ba%d8%a7%d8%b1-%d8%aa%d9%84%d9%88/ غار تلو – تلو در شمال شرق تهران قرار دارد. پارک جنگلی تلو تهران یا «پارک جنگلی غزال» نیز در همین منطقه دارد. این جنگل از منابع آبی دریاچه سد لتیان است. غار تلو هم در این ناحیه واقع است. شهرت غار تلو به مناسبت قتل سرتیب افشار طوس رئیس شهربانی دولت دکتر مصدق است که به طور ناجوانمردانه و بسیار فجیع در آن رخ داد.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%a7%d8%b1-%d8%aa%d9%84%d9%88/feed/ 0 غزل‌خوانی https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%b2%d9%84%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c/ https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%b2%d9%84%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c/#respond Sun, 20 Jul 2025 17:19:24 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=8143 غزل‌خوانی
خواندن غزل، قصیده، مسمط و حتی مثنوی، تحت عنوان غزل‌خوانی، تنها موسیقی تهرانی است که امروزه نیز، به‌ویژه در شهر ری، رواج دارد. می‌توان با اطمینان گفت که این نوع موسیقی حداقل از اواخر دوره قاجار، میان داش‌ها رایج بوده است. شهری توضیح می‌دهد که در تهران قدیم گاه مجالس رقابت در غزل‌خوانی نیز میان داش یک محله و داشی دیگر از محله‌ای دیگر در قهوه‌خانه‌ها با آداب خاصی برگذار می‌شده است. شهری، طهران قدیم، ج۲، ص۱۵۹؛شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج۱، ص۴۰۲وج۶، ص۴۶۷) غزل‌خوانی (که فرهنگ رسمی تمایل دارد آن‌ را «کوچه‌باغی» یا برای ارزش بخشیدن به آن، «بیات تهران» بنامد (احمدی، من و زندگی، ج۱، ص۸۲؛ بدیع‌زاده، ج۱، ص۲۲۴-۲۲۸؛ همایون، ج۱، ص۲۰۴، فصلنامه موسیقی ماهور، تهران، ۱۳۸۵ش، شم‌ ۳۳) آوازی است غیرضربی، فاقدتحریرهای رایج در موسیقی کلاسیک ایرانی که بدون همراهی‌ساز، غالباً در دستگاه سه‌گاه یا آواز دشتی، و گاه در همایون و برخی دستگاه‌ها و آوازهای دیگر، اجرا می‌شود. محتوای اشعار آن طیف نسبتاً وسیعی از مسائل مذهبی و عرفانی گرفته، تا هزل و مطایبه و نیز پند و اندرز، به‌ویژه از زبان یک زندانی را دربر می‌گیرد.( یادداشت‌های ساسان فاطمی.)غزل‌خوانی در موقعیت‌ها و مکان‌های متفاوتی اجرا می‌شود: در قهوه‌خانه‌ها، به خصوص در شب‌های ماه رمضان پس از افطار و در حین ترنابازی؛ در گروبندی‌های کبوتربازی، هنگامی که شخص گروبند با دعوت کردن دوستان خود مجلسی ترتیب می‌دهد و طی آن، اگر افراد خوش‌صدایی در مجلس باشند، به نوبت به غزل‌خوانی می‌پردازند؛ در زورخانه‌ها، توسط ورزشکاران در گود زورخانه و در فرصت‌های استراحت میان انجام حرکات ورزشی؛ در خرابات و مجالس استعمال بنگ و حشیش؛ در مراسم مذهبی ماه محرم، قبل یا بعد از نوحه‌خوانی و در جمع دوستان و مجالس خصوصی( دانشنامه بزرگ اسلامی، غزل‌خوانی.)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d8%b2%d9%84%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c/feed/ 0 غفورخان در تهران https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%81%d9%88%d8%b1%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/ https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%81%d9%88%d8%b1%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/#respond Mon, 21 Apr 2025 17:24:27 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=7337 غفورخان در تهران-کریم‌خان زند در ذیقعده ۱۱۷۵/مه ۱۷۶۲ تهران را به قصد تسخیر آذربایجان ترک کرد و در غیاب خود اداره شهر را به حاج جعفرخان، از بزرگان تهران واگذارد (پری، ص۸۶.)کریم‌خان با چیرگی بر آذربایجان، بر سراسر ایران به استثنای خراسان که به احترام نادرشاه به آن‌جا نمی‌تاخت، سیطره یافت. سپس در ۱۱۷۶ق. از تهران روانه شیراز شد و غفورخان تهرانی را به حکومت این شهر منصوب کرد. غفورخان تا چندی پس از مرگ کریم‌خان زند (صفر ۱۱۹۳/ فوریه ۱۷۷۹) حاکم تهران بود، تا آن‌که سرانجام، در حالی که در محاصره آقامحمدخان قاجار قرار داشت، در ۱۱۹۷ق به بیماری وبا درگذشت. چون این بیماری به اردوی آقامحمدخان قاجار نیز که در شمیران استقرار داشت، سرایت کرد، خان قاجار نتوانست در آن سال تهران را مسخر سازد. بنابراین دست از محاصره تهران کشید و به دامغان رفت (اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ج۱، ص۸۴۶-۸۴۷، ۱۳۶۷ش.)و پس از چندی از دامغان به استراباد عزیمت کرد تا به تقویت قوای نظامی خود بپردازد. در این هنگام علیمرادخان زند که داعیه سلطنت داشت و اصفهان را هم تصرف کرده بود، با ۴۰ هزار سوار به قصد سرکوب آقامحمدخان قاجار روانه تهران شد. مردم تهران پذیرای او شدند و دروازه‌های شهر را بر روی او گشودند، و تهران به پایگاه عملیات جنگی علیمرادخان زند در برابر آقامحمدخان بدل شد. اما نه‌تنها کوشش‌های علیمردان‌خان برای سرکوب‌ خان قاجار به جایی نرسید، بلکه گرفتار شورش جعفرخان زند نیز شد و در راهِ جنگ با او، در حوالی اصفهان درگذشت.(همان؛ شیرازی، ج۱، ص۴۶-۴۹، ۱۳۶۵ش.)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%81%d9%88%d8%b1%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/feed/ 0 غلام پُست https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85-%d9%be%d9%8f%d8%b3%d8%aa/ https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85-%d9%be%d9%8f%d8%b3%d8%aa/#respond Fri, 19 Nov 2021 23:05:35 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85-%d9%be%d9%8f%d8%b3%d8%aa/ غلام پُست- کارکنان پست خانه در ابتدا غلام پست خوانده می شدند که در حقیقت پیله ورانی بودند که در حین کاسبی سیار؛ کار پست را هم می کردند، ولی بعدها «فراش پست» پدید آمد که کارشان مستقل و صرفا انجام امور پستی شد و امروزه «نامه رسان» تمام امور پستی را بر عهده دارد.

وسیله حمل و نقل در ابتدا اسب بود. بعدها چاپارخانه ها که در مقاطعه افراد پیمانکار درآمد، در حمل مرسولات پستی از گاری استفاده کردند و در دوره های بعدی از دلیجان و کالسکه نیز استفاده شد. در سال 1335 ق.، دولت خطوط اتومبیل را در ارتباط پستی دایر کرد و در سال 1342 ق.، «شرکت اتومبیل رانی ناروتیو» ایتالیایی نخستین بار عهده دار حمل و نقل پست شد. در سال 1304 ش. نخستین قرارداد پست هوایی با کمپانی «یونکرس» آلمانی بسته شد./ برگ هایی از تاریخ تهران، تهران، نشر ثالث، 1390، 269.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85-%d9%be%d9%8f%d8%b3%d8%aa/feed/ 0 غلام کشیک خانه https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85-%da%a9%d8%b4%db%8c%da%a9-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85-%da%a9%d8%b4%db%8c%da%a9-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87/#respond Tue, 01 Jul 2025 09:01:56 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=7710 غلام کشیک خانه
غلام شاهی یا نگهبان سلطنتی، فوجی از سواره نظامان مخصوص شاه بودند. سوارکشیک خانه یا غلام کشیک خانه، محافظ ویژۀ ناصرالدین شاه و مأمور محافظت از کاخ شاه بود. کشیکچی باشی یا قوللر آقاسی باشی رئیس آنان بود. کشیکچی باشی در سواری شاه باید ملتزم رکاب سواران یا غلامان او در جلو و عقب کالسکة سلطنتی می بودند. در مسافرتها حفظ اردوی سلطنتی با این سواران بود. عدۀ این غلامان با غلامان زرین کمر و مهدیه و منصور تا دو هزار نفر می‌رسید(مستوفی،(1377) ج1ص410). از این تعداد بین 200 تا 300 نفرشان شاه را در عزیمت از شهر همراهی می کردند(پولاک،ص 296).

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85-%da%a9%d8%b4%db%8c%da%a9-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87/feed/ 0 غلامبچه باشی https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%a8%da%86%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%b4%db%8c/ https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%a8%da%86%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%b4%db%8c/#respond Fri, 30 Jul 2021 09:23:38 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%a8%da%86%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%b4%db%8c/ غلامبچه باشی– رئیس غلامبچه‌های اندرون شاه. به اصطلاح خانه شاگرد.

«خانه شاگرد در خانه ٔ شاه و اعیان . پسران نابالغ که در حرم شاهان قاجار به کارهایی گماشته بودند مانند ایچ اُغلان سرای سلاطین عثمانی . پیشخدمت های خرد از خاندان اعیان و شاهزادگان که در اندرون و حرم خانه ٔپادشاهان قاجار به خدمت اشتغال داشتند. کودک . ریدک . (لغت محلی شوشتر نسخه ٔ خطی متعلق به کتابخانه ٔ سازمان لغت نامه ذیل رندک ). وصیف . (دهار)»/ لغت نامه دهخدا.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%ba/%d8%ba%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%a8%da%86%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%b4%db%8c/feed/ 0