ز – تهران نامه https://tehrannameh.com دانشنامه تاریخی جغرافیایی تهران به کوشش داریوش شهبازی Fri, 08 Aug 2025 06:44:10 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.2 https://tehrannameh.com/wp-content/uploads/2024/10/cropped-logo2-32x32.png ز – تهران نامه https://tehrannameh.com 32 32 زادگاه ناصرالدین شاه https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%b4%d8%a7%d9%87-2/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%b4%d8%a7%d9%87-2/#respond Tue, 01 Jul 2025 08:56:58 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=7696 زادگاه ناصرالدین شاه
ناصرالدین شاه در روز ۱۷ ژوئن ۱۸۳۱/۲۵ تیر ۱۲۱۰ در کهنمو زاده شد. کَهنَمو از روستاهای سهند اسکوی استان آذربایجان شرقی است که در مسیر راه ارتباطی روستای کندوان قرار دارد. امروز این روستا ۲۳۰۵ نفر جمعیت دارد.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%b4%d8%a7%d9%87-2/feed/ 0 زادگاه ناصرالدین شاه https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%b4%d8%a7%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%b4%d8%a7%d9%87/#respond Tue, 01 Jul 2025 08:20:17 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=7622 زادگاه ناصرالدین شاه
ناصرالدین شاه در روز ۱۷ ژوئن ۱۸۳۱/۲۵ تیر ۱۲۱۰ در کهنمو زاده شد. کَهنَمو از روستاهای سهند اسکوی استان آذربایجان شرقی است که در مسیر راه ارتباطی روستای کندوان قرار دارد. امروز این روستا ۲۳۰۵ نفر جمعیت دارد.

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%b4%d8%a7%d9%87/feed/ 0 زالزالک https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d9%84%d8%b2%d8%a7%d9%84%da%a9/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d9%84%d8%b2%d8%a7%d9%84%da%a9/#respond Sat, 27 Mar 2021 09:07:14 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%b2%d8%a7%d9%84%d8%b2%d8%a7%d9%84%da%a9/ زالزالک – در کوه های شمیران به طور وحشی این گیاه به خصوص نوع زرد آن به صورت پراکنده وجود دارد. زالزالک فروشی از مشاغل دوره گرد تهران قدیم بود و هنوز هم هست.

زالزالک با نام های خَفجه،کیالک،رَمَلُک دارای سه نوع زرد، سیاه و قرمز (شغالی) است. زالزالک در ایران در استان‌های خراسان شمالی، قزوین، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، زنجان، اردبیل، لرستان، گیلان، مازندران، مرکزی، قم، همدان، اصفهان، کردستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس، خوزستان، کرمانشاه، چهارمحال وبختیاری و ایلام می‌روید. که رتبه اول تولید زالزالک در ایران به آذربایجان شرقی تعلق دارد. در همدان گیویج در صفهان گوِیج و در شهرهای دیگر اسامی دیگری دارد.

«زالزالک که یک گیاه ضد نارسائی قلبی و کاهش دهنده فشارخون است، خاصیت ضد اضطراب نیز دارد. در یک مطالعه دوسوکور راندم همراه با گروه کنترل و دارونما اثربخشی عصاره گیاهی زالزالک در درمان اختلالات ناشی از اضطراب بر روی ۲۶۴ نفر مورد بررسی قرار گرفت و نتایج نشان داد که این دارو در درمان اضطراب کاملاً مؤثر است»

Hanus M, t al. (۲۰۰۴). Double-blind, randomized, placebo-controlled study to evaluate the efficacy and safety of a fixed combination continuing two plant extracts (Crataegus oxycantha and Eschscholzia california) in anxiety disorders. Curr Med Res Opin.

 «گاهی نیز خاصیت‌ها و ویژگی‌های خوراکی‌های خود را در نغمه‌هایشان اعلام می‌کردند، مانندصفرا بُر است شاه‌توت؛ بی‌بلاگَرْمَک، تُنگِ طلا گَرْمَک؛ عصای پیر است بَلال، رستم دستان است بَلال!، یا شیرْ بَلال و شورْ بَلال، شیرِقوچانی بَلال، برّه بریانی بلال!؛ و زال، زالزالکِ، رستمِ زالِ زالکِ.»/ مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، ج۱، ص۱۵۹-۱۶۵ برای دسته‌بندی دوره‌گردان و نحوه عمل آن‌ها، تهران، ۱۳۴۱-۱۳۴۳ش.؛ فلور، ویلم، جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار، ج۲، ۱۱۴-۱۱۵، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران، ۱۳۶۵ش.

« در دو نغمه اخیر، فروشنده توصیفی شاعرانه و زیبا از زالزالک و بلال ارائه می‌دهد. فروشنده زالزالک با استفاده از همانندگی نام زالزالک و زال (شخصیت افسانه‌ای حماسی پدر رستم)، اندازه این میوه را به اندام بزرگ و تنومند او تشبیه می‌کند. فروشنده بلال هم با هوشمندی و شم تجاری و هنری خود شیری و تُرد و لذیذ بودن ذرت برشته و نمک‌سودْ شده را به شیرِ دام‌های قوچانی و طعم لذیذ بّره بریان شده تشبیه می‌کند و به این گونه شوق مردم را در خریدن و خوردن این میوه‌ها برمی‌انگیزد»

                – Boloukbashi، A and W O Beeman، ج۱، ص۲۵۲-۲۵۳، Society and a Time for Pleasure، Iran Elements of Destiny، ed Sh Amirarjomand، England، ۱۹۷۸.

 

 

 

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a7%d9%84%d8%b2%d8%a7%d9%84%da%a9/feed/ 0 زباله https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-5/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-5/#respond Fri, 08 Aug 2025 06:44:10 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=8659 در دوره مظفری بلدیه تهران با گسترش تشکیلاتی ابتدایی به نام احتسابیه که پیش از این به جمع‌آوری و حمل زباله شهر می‌پرداخت، به وجود آمده بود. این نهاد به شیوه شهرداری‌های اروپا درباره وضع گورستان‌ها و دیگر امور مربوط به بهداشت عمومی مداخله و اقدام می‌کرد و نخستین رخت‌شوی‌خانه عمومی تهران را در خیابان جلیل‌آباد (خیام کنونی) ایجاد کرد. این بلدیه در ۱۳۱۷ق/۱۸۹۹م حسن اخضر علیشاه را مأمور تعیین و ثبت ابنیه محاط خندق شهر دارالخلافه باهره نمود.(آمار دارالخلافه ۱۳۶۸ش.)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-5/feed/ 0 زباله https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-4/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-4/#respond Mon, 07 Jul 2025 15:07:16 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=7992 زباله
در ۱۳۲۲ق. و در جریان شیوع وبای شدید در تهران، یحیی دولت‌آبادی از مؤسسه‌ای با عنوان نخستین بلدیه تهران نام می‌برد که با گسترش تشکیلاتی ابتدایی به نام احتسابیه که پیش از این به جمع‌آوری و حمل زباله شهر می‌پرداخت، به وجود آمده بود. این نهاد به شیوه شهرداری‌های اروپا درباره وضع گورستان‌ها و دیگر امور مربوط به بهداشت عمومی مداخله و اقدام می‌کرد و نخستین رخت‌شوی‌خانه عمومی تهران را در خیابان جلیل‌آباد (خیام کنونی) ایجاد کرد. این بلدیه در ۱۳۱۷ق./۱۸۹۹م. حسن اخضر علیشاه را مأمور تعیین و ثبت ابنیه محاط خندق شهر دارالخلافه باهره نمود. در این آمارگیری شمار خانه‌های شهر ۲۷۵‘۱۶ باب، و شمار دکان‌ها ۴۲۰‘۹ باب بازگو شده است. اگرچه در این زمان میانگین شمار افراد ساکن در خانه‌های تهران به دقت معلوم نیست، ولی اگر برای آن همان میانگین آمار سال ۱۲۸۶ق، یعنی حدود ۳/۱۵ نفر در هر خانه را در نظر بگیریم، جمعیت شهر چیزی در حدود ۲۴۹ هزار نفر به دست می‌آید. ناگفته نماند که برخی محققان رقم ۳/۱۵ نفر را برای جمعیت متوسط ساکن در هر خانه غیرواقعی، و بیش از حد دانسته، و جمعیت شهر را در این دوره‌ها کمتر از ۲۰۰ هزار نفر برآورد کرده‌اند.(آمار دارالخلافه تهران، به کوشش سیروس سعدوندیان و منصوره اتحادیه، تهران، ۱۳۶۸ش.)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-4/feed/ 0 زباله https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-3/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-3/#respond Mon, 07 Jul 2025 15:06:36 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=7990 زباله
در آن زمان حفظ نظم و امنیت و کار جمع‌آوری زباله و تنظیف شهر، هر دو بر عهده این تشکیلات قرارگرفت. کنت در ۱۲۹۶ق./۱۸۷۹م. کتابچه‌ای درباره قوانین و مقررات شهری تدوین کرد و به تصویب شاه رسانید. این مجموعه که به کتابچه قانون کنت معروف شد، حاوی دستور‌عمل‌ها و مقررات گوناگونی است که در آن از جرایم و کیفرهای مربوط به بدمستی تا ترتیب ساختمان‌سازی در شهر می‌توان یافت و از مفاد آن چنین برمی‌آید که مجموعه ساده‌شده‌ای از مقررات شهرداری‌ها و پلیس شهرهای اروپا بوده است.(منظورالاجداد، محمدحسین، نگاهی گذرا به وضعیت بهداشت و بهداری در زمان ناصرالدین شاه قاجار، گنجینه، دفتر دوم، تهران، ۱۳۶۸ش.)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-3/feed/ 0 زباله https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-2/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-2/#respond Sun, 20 Apr 2025 07:34:32 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=7258 زباله – دکتر پولاک که در اوایل دوره ناصری در تهران می‌زیسته، و شهر را در شرایطی احتمالاً پاکیزه‌تر از دوره رقت‌بار محمدشاهی دیده بود، درباره نظافت شهر و وضع بهداشت آن نوشته است که برای تنظیف خیابان‌ها هیچ اقدامی صورت نمی‌گیرد. این را دیگر به میل و دلخواه سبزیکار‌ها واگذارده‌اند که زباله شهر را برای کود ببرند. دل و روده حیواناتی که ذبح شده‌اند و باقی‌مانده غذا و جانورانی که مرده‌اند، به کوچه افکنده می‌شود و در آن‌جا می‌ماند تا سگ‌ها شب‌ها از کمینگاه بیرون آیند و کوچه‌ها را تمیز کنند. شغال‌ها نیز اینجا و آن‌جا گاه و بیگاه به دستیاری سگان بر می‌خیزند. استخوان‌های به جا مانده را در خندق شهر می‌اندازند. با وجود این، تپه‌های کوچکی نیز در شهر هست که کثافت سده‌های بسیار را لایه به لایه در خود انباشته، و از انظار پوشانده است. بوی عفونت وحشتناکی که از این همه مواد گندیده منتشر می‌شود، اقامت در تهران را در فصل تابستان به خصوص برای اروپاییان طاقت‌فرسا می‌سازد؛ تب‌های کشنده ایجاد می‌کند و باعث می‌شود که هرگاه وبا وارد مملکت شود، به طرز وحشتناکی کشتار کند.(پولاک، ج۱، ص۶۵، ۱۳۶۱ش.)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-2/feed/ 0 زباله https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87/#respond Sun, 20 Apr 2025 07:33:47 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=7256 زباله – امیرکبیر به اقدامات مؤثری در بهبود وضع بهداشت شهر تهران دست زد، از آن جمله: یکی آبله‌کوبی کودکان و دیگر توجه به امر جمع‌آوری زباله، دیوار کشیدن دور یخچال‌ها و سرپوشیده کردن نهرها بود که در ۱۲۶۷ق./۱۸۵۱م. محمود خان کلانتر مأمور آن گردید.(اعتمادالسلطنه، مرآة ‌البلدان، ج۲، ص۱۰۵۰و1052و1056، ۱۳۶۷ش.)امیرکبیر، ظرف ۳ سال امور بهداشتی، انتظامی و اقتصادی پایتخت را سازماندهی کرد. بسیاری از اصلاحات و اقدامات دوران کوتاه زمامداری او (ذی‌قعده ۱۲۶۴- محرم ۱۲۶۸/اکتبر ۱۸۴۸- نوامبر ۱۸۵۱م)، سرآغاز شکل‌گیری ساختارها و نهادهای نوین شهری بود. در ۱۲۶۷ق. برای جمع‌آوری زباله و تنظیف شهر نظامی برقرار شد.(اعتمادالسلطنه، مرآة ‌البلدان، ج۲، ص۱۰۷۵، ۱۳۶۷ش.)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87/feed/ 0 زباله تهران https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/#respond Sun, 04 Apr 2021 02:07:15 +0000 http://tehrannameh.com/list/uncategorized/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/ زباله تهران – نخستین اقدام به جمع آوری زباله، در دوران صدارت امیرکبیر به وقوع پیوست.

امیرکبیر به اقدامات مؤثری در بهبود وضع بهداشت شهر تهران دست زد، از آن جمله: یکی آبله‌کوبی کودکان و دیگر توجه به امر جمع‌آوری زباله، دیوار کشیدن دور یخچال‌ها و سرپوشیده کردن نهرها بود که در ۱۲۶۷ق./۱۸۵۱م. محمود خان کلانتر مأمور آن گردید.( مرآة ‌البلدان، ج۲، ۱۰۵۰و۱۰۵۲و۱۰۵۶) مطالب روزنامه وقایع اتفاقیه در ۱۲۶۷ق. مشحون از پیدا شدن آگاهی‌های تازه درباره رابطه آلودگی آب و محیط زیست شهری با شیوع بیماری‌های واگیردار و کوشش برای رعایت بهداشت عمومی است (شم‌ ۱۴، مورخ ۷ رجب ۱۲۶۷).

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86/feed/ 0 زباله تهران https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86-2/ https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86-2/#respond Fri, 08 Aug 2025 06:42:53 +0000 https://tehrannameh.com/?post_type=list&p=8657 کُنت دومونت فورت برای ایجاد تشکیلات پلیس در شهر تهران در گزارشی به شاه پیشنهاد کرد که می‌تواند با ۴۰۰ نفر پیاده و ۶۰ نفر پلیس سوار، امنیت تهران را تأمین نماید. پس از تدارک مقدمات در ۱۶ ذیقعده ۱۲۹۵ق./۱۵ نوامبر۱۸۷۸ تابلوی نخستین شهربانی تهران اداره جلیله پلیس دارالخلافه و احتسابیه بر سردر عمارتی واقع در ابتدای خیابان باب همایون نصب گردید. در آن زمان حفظ نظم و امنیت و کار جمع‌آوری زباله و تنظیف شهر، هر دو بر عهده این تشکیلات قرارگرفت.( تفرشی، نظم و نظمیه در دوره قاجاریه، ج۱، ص۵۳-۵۴)

]]> https://tehrannameh.com/list/%d8%b2/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%aa%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%86-2/feed/ 0